Σε ευθεία αμφισβήτηση των κυβερνητικών χειρισμών για την παράδοση των οστών του τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία και το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ελληνικών εκκλησιαστικών κειμηλίων προχώρησε από το βήμα της Βουλής ο αντιπρόεδρος της ΝΙΚΗΣ και βουλευτής Λαρίσης, Γεώργιος Ρούντας, κατά τη συζήτηση Επίκαιρης Ερώτησής του προς την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Ο βουλευτής της ΝΙΚΗΣ κατήγγειλε ότι η κυβέρνηση παρουσίασε ως ιστορικό επαναπατρισμό μια συμφωνία της οποίας οι ουσιαστικοί όροι παραμένουν άγνωστοι στους Έλληνες πολίτες. Η παραχώρηση των κειμηλίων χαρακτηρίζεται προσωρινή από εκπροσώπους της βουλγαρικής πλευράς, ενώ η Ελλάδα έχει ήδη παραδώσει τα οστά του Σαμουήλ, τα οποία είχαν εντοπιστεί σε ελληνικό έδαφος και φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης.
Ο Γεώργιος Ρούντας επικαλέστηκε συγκεκριμένες δηλώσεις Βούλγαρων αξιωματούχων και εκπροσώπων του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Σόφιας, σύμφωνα με τις οποίες τα 53 κειμήλια, που αντιστοιχούν σε 48 καταχωρίσεις, παραμένουν καταγεγραμμένα στο βουλγαρικό μουσείο, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί οριστική μεταβίβαση της κυριότητάς τους.
Παράλληλα, αναφέρθηκε σε επίσημη βουλγαρική απάντηση που δημοσιοποιήθηκε στις 29 Οκτωβρίου και επικαλείται αντίρρηση της ελληνικής πλευράς στη δημοσίευση του Μνημονίου λόγω ρήτρας εμπιστευτικότητας. Απαίτησε να εξηγηθεί ποιος αποφάσισε τη μη δημοσιοποίηση της συμφωνίας και γιατί το περιεχόμενό της παραμένει άγνωστο ακόμη και στην Ελληνική Βουλή.
Η αρχική απάντηση της Λίνας Μενδώνη επικεντρώθηκε στην ιστορική σημασία της επιστροφής των κειμηλίων, την επιστημονική τεκμηρίωση και τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων με τη Βουλγαρία. Ο αντιπρόεδρος της ΝΙΚΗΣ επανήλθε αμέσως, επισημαίνοντας ότι δεν είχε λάβει συγκεκριμένη απάντηση για το καθεστώς κυριότητας και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το Μνημόνιο.
«Άλλο σας ερώτησα, άλλο μου απαντάτε», δήλωσε χαρακτηριστικά, ζητώντας από την υπουργό να ξεκαθαρίσει αν η Ελλάδα απέκτησε πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή των κειμηλίων ή αν πρόκειται για αμοιβαία παρακαταθήκη που μπορεί να δημιουργήσει υποχρέωση επιστροφής τους.
Ο Γεώργιος Ρούντας προκάλεσε ευθέως την υπουργό να καταθέσει το Μνημόνιο στη Βουλή, ζητώντας, εφόσον αρνείται τη δημοσιοποίησή του, να αναφέρει τουλάχιστον τον συγκεκριμένο αριθμό άρθρου που κατοχυρώνει την οριστική ελληνική κυριότητα και αποκλείει μελλοντική διεκδίκηση των κειμηλίων από τη Βουλγαρία.
«Πρέπει να ξέρει η Ελληνική Βουλή. Πρέπει να ξέρουν οι Έλληνες», υπογράμμισε, επιμένοντας στην ανάγκη πλήρους διαφάνειας για μια συμφωνία με ιδιαίτερη ιστορική και εθνική σημασία.
Ιδιαίτερα αιχμηρός υπήρξε για τη μετατροπή των ελληνικών διεκδικήσεων σε αντικείμενο διακρατικής συναλλαγής. Υπενθύμισε το άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγύ, που προβλέπει την υποχρέωση επιστροφής πολιτιστικών αγαθών τα οποία αφαιρέθηκαν κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αντιμετωπίζει ως αντικείμενο ανταλλαγής ιστορικούς θησαυρούς που η Ελλάδα δικαιούται να διεκδικεί.
«Αυτό είναι ξεπούλημα της ελληνικής ιστορίας», ανέφερε, εκφράζοντας σοβαρή ανησυχία για τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια τέτοια πρακτική στις μελλοντικές ελληνικές διεκδικήσεις πολιτιστικών αγαθών από το εξωτερικό.
Ο αντιπρόεδρος της ΝΙΚΗΣ συνέδεσε το ζήτημα και με τη διεθνή προσπάθεια επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο δημιουργίας προηγουμένου, σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα θα εμφανίζεται διατεθειμένη να προσφέρει ανταλλάγματα προκειμένου να ανακτήσει πολιτιστικούς θησαυρούς που διεκδικεί ως δικούς της.
Στο ίδιο πλαίσιο επικαλέστηκε τις επισημάνσεις του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, θέτοντας ζήτημα προστασίας των ελληνικών αξιώσεων έναντι της Βουλγαρίας και ζητώντας να διευκρινιστεί εάν η συμφωνία διασφαλίζει τη διεκδίκηση των εκατοντάδων υπόλοιπων κειμηλίων που εξακολουθούν να βρίσκονται στη γειτονική χώρα.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη νομική βάση της παράδοσης των οστών του Σαμουήλ, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για αρχαιολογικά ευρήματα που εντοπίστηκαν στην ελληνική επικράτεια και υπάγονται στην ελληνική αρχαιολογική νομοθεσία. Ζήτησε να γνωστοποιηθεί η σχετική υπουργική απόφαση, καθώς και οι εξασφαλίσεις που έλαβε η χώρα πριν από την παράδοσή τους.
Με τη δεύτερη τοποθέτησή της, η Λίνα Μενδώνη επιβεβαίωσε ότι το Μνημόνιο περιλαμβάνει ρήτρα εμπιστευτικότητας και ότι ο όρος που χρησιμοποιείται τόσο για τα ελληνικά κειμήλια όσο και για τα οστά του Σαμουήλ είναι η «κατάθεση». Διευκρίνισε επίσης ότι το καθεστώς της αμοιβαίας κατάθεσης μπορεί να μεταβληθεί μόνο με γραπτή συμφωνία των δύο πλευρών, ενώ αμφισβήτησε ότι έχουν γίνει σχετικές επίσημες δηλώσεις από αρμόδιους εκπροσώπους της βουλγαρικής κυβέρνησης.
Οι διευκρινίσεις αυτές δεν συνοδεύτηκαν από δημοσιοποίηση του Μνημονίου ή υπόδειξη συγκεκριμένης διάταξης που να κατοχυρώνει την πλήρη ελληνική κυριότητα των κειμηλίων. Η υπουργός αναφέρθηκε στη σημασία της πολιτιστικής διπλωματίας, στη βελτίωση των ελληνοβουλγαρικών σχέσεων και στη δυνατότητα συνέχισης των διαπραγματεύσεων για επιπλέον ιστορικά αντικείμενα.
Ο κ. Ρούντας κατέστησε σαφές ότι η διαφάνεια, η νομική κατοχύρωση της επιστροφής των κειμηλίων και η διατήρηση των ελληνικών διεκδικήσεων αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την αξιολόγηση της συμφωνίας. Επέμεινε στην ανάγκη κοινοβουλευτικής ενημέρωσης και πλήρους αποσαφήνισης των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η χώρα.
Κλείνοντας τη δευτερολογία του, προειδοποίησε ότι εάν η κυβέρνηση δεν απαντήσει στα ουσιώδη ερωτήματα για τη συμφωνία και τις συνέπειές της στην ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, θα τη θεωρήσει «εθνικά υπόλογη», αποδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία των ιστορικών δικαιωμάτων της Ελλάδας.

