Τριάντα τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης του Μάαστριχτ, την 1η Νοεμβρίου 1993, η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική χρειάζεται έναν ουσιαστικό απολογισμό. Η Συνθήκη θεσμοθέτησε την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας, θέτοντας το πλαίσιο για τη συντονισμένη παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διεθνείς υποθέσεις. Το ερώτημα σήμερα είναι κατά πόσο αυτή η συνεργασία εξασφαλίζει την προστασία των κρατών μελών και την υπεράσπιση των αρχών που η ίδια η Ένωση διακηρύσσει.
Για την Ελλάδα, η απάντηση έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Αφορά την ασφάλεια των συνόρων της, την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και τη δυνατότητά της να σχεδιάζει το μέλλον της χωρίς εξωτερικούς εκβιασμούς. Αφορά επίσης την Κυπριακή Δημοκρατία και το δικαίωμά της να απολαμβάνει στην πράξη την ασφάλεια και την αλληλεγγύη που οφείλει να συνεπάγεται η ευρωπαϊκή της ιδιότητα.
Η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική κρίνεται τελικά εκεί όπου οι αρχές δοκιμάζονται. Η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου αποκτά αξιοπιστία όταν συνοδεύεται από συνεπή στάση απέναντι σε εκείνον που το παραβιάζει. Η αναφορά στα ευρωπαϊκά σύνορα αποκτά ουσία όταν η προστασία τους αντιμετωπίζεται ως κοινή ευθύνη. Και η αλληλεγγύη αποδεικνύεται όταν επηρεάζει τις αποφάσεις, τις συμφωνίες και τις σχέσεις της Ένωσης με τρίτες χώρες.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτό απαιτεί σαφήνεια. Τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου πρέπει να αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς της ευρωπαϊκής πολιτικής. Η άσκησή τους δεν μπορεί να εξαρτάται από την αποδοχή τρίτων. Ούτε η επιδίωξη της περιφερειακής σταθερότητας μπορεί να στηρίζεται στη διαρκή αναβολή νόμιμων ενεργειών των δύο κρατών.
Η συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτες χώρες οφείλει, επομένως, να συνδέεται με σαφείς όρους σεβασμού της κυριαρχίας των μελών της. Διαφορετικά, δημιουργείται ένα σοβαρό χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές διακηρύξεις και στις πολιτικές επιλογές. Ένα χάσμα που υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών και αποδυναμώνει την αξιοπιστία της ίδιας της Ένωσης.
Υπάρχει, όμως, και η ελληνική ευθύνη. Η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτεί συγκροτημένη εθνική στρατηγική, συνέχεια και επιμονή. Προϋποθέτει σαφείς στόχους, προετοιμασία, αξιοποίηση των συμμαχιών και διάθεση να διεκδικούμε συγκεκριμένες αποφάσεις. Η προσδοκία ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί θα καλύψουν αυτομάτως κάθε κενό της δικής μας πολιτικής οδηγεί σε εφησυχασμό.
Η διπλωματική θέση της Ελλάδας ενισχύεται όταν στηρίζεται σε αξιόπιστη αποτροπή, ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, παραγωγική επάρκεια και κοινωνική συνοχή. Η εθνική ισχύς προσφέρει βάρος στις διεκδικήσεις μας και επιτρέπει στη χώρα να συμμετέχει στις συνεργασίες της με αυτοπεποίθηση και συνέπεια.
Για τη ΝΙΚΗ, η ευρωπαϊκή συνεργασία πρέπει να υπηρετεί τους λαούς, με σεβασμό στην ιστορική τους συνέχεια, στην πνευματική τους παράδοση και στην εθνική τους κυριαρχία. Μια Ευρώπη που επιδιώκει ουσιαστικό διεθνή ρόλο οφείλει να προστατεύει με συνέπεια τα μέλη της και να εφαρμόζει τις αρχές της χωρίς επιλεκτικές ευαισθησίες.
Η επέτειος του Μάαστριχτ είναι, λοιπόν, αφορμή να εξετάσουμε το αποτέλεσμα και να θέσουμε καθαρές προτεραιότητες. Η Ελλάδα χρειάζεται έμπρακτη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και οφείλει να τη διεκδικεί με σχέδιο. Ταυτόχρονα, πρέπει να διατηρεί ακέραιη τη δική της βούληση και ικανότητα να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της.
Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη κρίνεται στην πράξη. Και η ευθύνη για την υπεράσπιση της Πατρίδας παραμένει πρώτα δική μας.
Τάσος Οικονομόπουλος
Βουλευτής Α ’Ανατολικής Αττικής της ΝΙΚΗΣ
Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω