Την ώρα που η ελληνική κοινωνία και η επιχειρηματικότητα λυγίζουν υπό το βάρος ενός δυσβάσταχτου ενεργειακού κόστους, η κυβέρνηση οσφυοκαμπτών προσπαθεί να πείσει τον λαό ότι εξάντλησε κάθε περιθώριο εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο κυνική. Η περίπτωση της Ιβηρικής εξαίρεσης δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά μια πράξη πολιτικής κυριαρχίας που η Ελλάδα αρνήθηκε πεισματικά να διεκδικήσει, προτιμώντας να παραμείνει τροχονόμος των υπερκερδών.
Τι είναι ακριβώς το Ιβηρικό μοντέλο;
Ας το θέσουμε απλά. Το 2022, η Ισπανία και η Πορτογαλία αρνήθηκαν να παρακολουθούν παθητικά την εκτόξευση των λογαριασμών. Αποσύνδεσαν την τιμή του ρεύματος από την τιμή του φυσικού αερίου.
Πώς το πέτυχαν; Επέβαλαν ένα πλαφόν στο κόστος του αερίου που χρησιμοποιούν οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Το πλαφόν αυτό κυμάνθηκε μεταξύ 40 €/MWh και 70 €/MWh. Την ώρα που οι τιμές του αερίου στην υπόλοιπη Ευρώπη άγγιζαν εξωφρενικά επίπεδα, οι παραγωγοί της Ιβηρικής κλείδωσαν το κόστος τους χαμηλά.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: Η χονδρική τιμή του ρεύματος υποχώρησε κατά 40-43%. Δεν επρόκειτο για μια απλή επιδότηση από τον προϋπολογισμό, αλλά για μια δομική παρέμβαση που χτύπησε την ακρίβεια στην πηγή της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε το μέτρο ως έκτακτο (βάσει του Άρθρου 107(3)(b) της ΣΛΕΕ), αναγνωρίζοντας την ανάγκη προστασίας της οικονομίας.
Τι συμβαίνει σήμερα;
Ενώ η κυβέρνηση ανακοινώνει νέες επιδοτήσεις-ψίχουλα ύψους 300 εκατ. ευρώ, οι αριθμοί αποκαλύπτουν την πλήρη αποτυχία της ελληνικής πολιτικής.
Τα στοιχεία που διαθέτουμε από την τελευταία εβδομάδα (Energy-Charts / ENTSO-E) είναι καταλυτικά:
* Ελλάδα: 103,04 €/MWh
* Ισπανία: 24,25 €/MWh
* Πορτογαλία: 24,19 €/MWh
Το ρεύμα στην Ιβηρική είναι πάνω από 4 φορές φθηνότερο. Αυτό δεν οφείλεται στην τύχη, αλλά στην πολιτική βούληση που η ελληνική κυβέρνηση αρνείται να επιδείξει.
Αντί για δομικές λύσεις, η ελληνική κυβέρνηση εγκλωβίστηκε στο μοντέλο των οριζόντιων επιδοτήσεων. Από το 2021 έως σήμερα, δισεκατομμύρια ευρώ από τους φόρους των πολιτών κατευθύνθηκαν απευθείας στα ταμεία των παρόχων ενέργειας. Πρόκειται για μια σκανδαλώδη αναδιανομή πλούτου. Το κράτος παίρνει τα χρήματα των φορολογουμένων και τα δίνει στα μεγάλα ενεργειακά καρτέλ για να φαίνεται χαμηλότερος ο λογαριασμός, ενώ η τιμή χονδρικής παραμένει τεχνητά στα ύψη. Αυτό δεν είναι κοινωνική πολιτική, αλλά είναι χρηματοδότηση της αισχροκέρδειας.
Το αφήγημα ότι οι Βρυξέλλες δεν επιτρέπουν παρεμβάσεις έχει καταρρεύσει. Ο Κανονισμός 2022/1854 και η νέα Μεταρρύθμιση της Αγοράς Ενέργειας παρέχουν πλήρη ευελιξία για πλαφόν, διμερή συμβόλαια (PPAs) και φορολόγηση υπερκερδών. Η Ισπανία και η Πορτογαλία χρησιμοποίησαν κάθε διαθέσιμο νομικό εργαλείο. Η Ελλάδα, αντίθετα, εφάρμοσε ημίμετρα, επιτρέποντας στους ομίλους να διατηρήσουν τη μερίδα του λέοντος από τα απροσδόκητα κέρδη τους.
Ο Πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ, Δημήτρης Νατσιός, έχει επανειλημμένα καταγγείλει από το βήμα της Βουλής ότι η ενέργεια έχει μετατραπεί σε ένα καζίνο για λίγους, όπου το Χρηματιστήριο Ενέργειας λειτουργεί ως εργαλείο νομιμοποιημένης ληστείας του ελληνικού λαού. Για τη ΝΙΚΗ, η ενέργεια δεν είναι εμπόρευμα, αλλά κρίσιμο κοινωνικό αγαθό και πυλώνας εθνικής ασφάλειας. Η θέση του κινήματος είναι η άμεση και πλήρης απεξάρτηση της εγχώριας τιμής ρεύματος από τις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις του φυσικού αερίου, ώστε να σταματήσει η βίαιη αναδιανομή πλούτου από τις τσέπες των Ελλήνων πολιτών προς τα χρυσά ταμεία των ενεργειακών καρτέλ.
Παράλληλα, η ΝΙΚΗ υποστηρίζει ότι η πραγματική λύση δεν βρίσκεται στα επιδόματα-κοροϊδία και στα προσωρινά pass, αλλά στην ανάκτηση της εθνικής ενεργειακής κυριαρχίας. Οι βουλευτές της ΝΙΚΗΣ υπογραμμίζουν την ανάγκη για άμεση ανάσχεση της εγκληματικής και βίαιης απολιγνιτοποίησης, η οποία κατέστησε την πατρίδα μας ενεργειακά αιχμάλωτη και εισαγωγέα ακριβής ενέργειας. Με την επιστροφή στον εγχώριο λιγνίτη και την επιτάχυνση της αξιοποίησης του εθνικού μας πλούτου (υδρογονάνθρακες), η Ελλάδα μπορεί να εξασφαλίσει φθηνό ρεύμα για κάθε νοικοκυριό, αγρότη και βιομηχανία, βάζοντας τέλος στην υποτέλεια που επιβάλλει η πράσινη ατζέντα των ξένων συμφερόντων.
Απαιτείται λοιπόν μια μόνιμη υιοθέτηση του Ιβηρικού πνεύματος, προσαρμοσμένη στις ελληνικές ανάγκες:
1) Άμεσο πλαφόν στη λιανική: Επιβολή ανώτατου περιθωρίου κέρδους ανά MWh για όλους τους προμηθευτές, χωρίς εξαιρέσεις και ψιλά γράμματα.
2) Υποχρεωτικά διμερή συμβόλαια (PPAs) με κοινωνική ρήτρα: Το 70% της παραγωγής από ΑΠΕ πρέπει να πωλείται απευθείας σε βιομηχανία και νοικοκυριά σε σταθερές, χαμηλές τιμές εκτός Χρηματιστηρίου. Η Κοινωνική Ρήτρα θα διασφαλίζει ότι ένα μέρος αυτής της ενέργειας δεσμεύεται για τις ενεργειακές κοινότητες των Δήμων και τα ευάλωτα νοικοκυριά.
3) Επένδυση στην αποθήκευση: Μαζική ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης (μπαταρίες, αντλησιοταμίευση) για να μη χάνεται ούτε μία κιλοβατώρα από τον ήλιο και τον άνεμο.
4) Φορολόγηση 100% των υπερκερδών στην πηγή: Μηνιαία εκκαθάριση των μη δικαιολογημένων κερδών και άμεση επιστροφή τους στους πολίτες.
Η ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι μια συνειδητή πολιτική απόφαση. Το Ιβηρικό Μοντέλο απέδειξε ότι ένα κυρίαρχο κράτος μπορεί να προστατεύσει τους πολίτες του χωρίς να συγκρουστεί με τις ευρωπαϊκές αρχές, αλλά συγκρουόμενο με τα εγχώρια συμφέροντα.
Από δω και πέρα, η Ελλάδα οφείλει να επιλέξει αν θα παραμείνει αιχμάλωτη των καρτέλ ή θα μετατρέψει την ενέργεια σε κοινωνικό αγαθό. Ο Έβρος, η Μακεδονία και η ελληνική επαρχία δεν χρειάζονται άλλα επιδόματα. Χρειάζονται δικαιοσύνη και προοπτική. Η ώρα της αλλαγής είναι τώρα!
Απαντήσεις στις πιθανές ενστάσεις του κατεστημένου
Μα το Ιβηρικό μοντέλο έληξε το 2023. Γιατί το συζητάμε;
Το τεχνικό πλαφόν στο αέριο ήταν η γέφυρα. Η Ισπανία χρησιμοποίησε εκείνο το διάστημα για να χτίσει μόνιμες υποδομές και διμερή συμβόλαια. Εμείς μείναμε στην όχθη της ακρίβειας, μοιράζοντας κρατικό χρήμα στις εταιρείες αντί να αλλάξουμε το σύστημα.
Δεν θα εξάγουμε το φθηνό ρεύμα στους γείτονες αν βάλουμε πλαφόν;
Όχι, αν εφαρμόσουμε το Πλαφόν στη Λιανική και τα PPAs με Κοινωνική Ρήτρα. Αυτά τα μέτρα προστατεύουν την εγχώρια κατανάλωση και δεσμεύουν τη φθηνή ενέργεια για τον Έλληνα πολίτη, χωρίς να επιδοτούν τις εξαγωγές των εμπόρων.
Η Ελλάδα δεν έχει τις διασυνδέσεις της Ιβηρικής. Μπορεί να το κάνει;
Η Ιβηρική χερσόνησος είναι επίσης ενεργειακά απομονωμένη (κάτω από 3% διασύνδεση). Η διαφορά είναι ότι εκείνοι διεκδίκησαν την εξαίρεση με σθένος, ενώ η Αθήνα επέλεξε τον ρόλο του πειθήνιου μαθητή που πληρώνει τα ακριβότερα δίδακτρα στην Ευρώπη.
Θα πληγούν οι επενδύσεις αν φορολογήσουμε τα υπερκέρδη;
Το αντίθετο. Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία ενθαρρύνει τα σταθερά συμβόλαια (CfDs) που δίνουν σιγουριά στον επενδύτη και λογικές τιμές στον πολίτη. Αυτό που πλήττεται δεν είναι η επένδυση, αλλά η παράνομη αισχροκέρδεια.
Χριστόδουλος Μολύβας
Υπεύθυνος Θεματικής Ομάδας
Ανάπτυξης και Επενδύσεων της ΝΙΚΗΣ
Πηγές για περαιτέρω μελέτη: