Οι μεγάλες διεθνείς κρίσεις δεν επηρεάζουν ποτέ μόνο την περιοχή στην οποία εκδηλώνονται. Ένας πόλεμος ή μια στρατιωτική κλιμάκωση λειτουργεί σαν ντόμινο: επηρεάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες, τις διεθνείς οικονομίες και τελικά την καθημερινότητα των πολιτών πολύ πέρα από τα σύνορα της σύγκρουσης.
Η πρόσφατη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, μετά τις στρατιωτικές επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων του Ιράν και τα αντίποινα που ακολούθησαν, αποτελεί ένα ακόμη επεισόδιο σε μια ήδη ασταθή περιοχή. Οι επιθέσεις με πυραύλους και drones, καθώς και ο κίνδυνος ευρύτερης ανάφλεξης, δημιουργούν ένα νέο κύκλο έντασης με επιπτώσεις που ξεπερνούν τα όρια της περιοχής.
Η Ελλάδα, ως χώρα της Ανατολικής Μεσογείου και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει αυτές τις εξελίξεις ως μακρινά γεγονότα. Οι γεωπολιτικές αναταράξεις της περιοχής επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια, την οικονομία και τη στρατηγική της χώρας.
Σε τέτοιες στιγμές, η έννοια του πατριωτισμού παύει να είναι θεωρητική. Μετατρέπεται σε συγκεκριμένη πολιτική στάση.
Η Ελλάδα και η ευθύνη απέναντι στην Κύπρο
Η Ανατολική Μεσόγειος τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται σε έναν από τους πιο κρίσιμους γεωστρατηγικούς χώρους του πλανήτη. Ενεργειακά κοιτάσματα, ανταγωνισμοί μεγάλων δυνάμεων, περιφερειακές συγκρούσεις και στρατιωτικές βάσεις συνθέτουν ένα περίπλοκο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Στο κέντρο αυτής της γεωπολιτικής σκακιέρας βρίσκεται η Κύπρος.
Η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά ταυτόχρονα παραμένει μια χώρα με ανοικτή πληγή: την τουρκική κατοχή του 37% του εδάφους της από το 1974.
Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε κρίση στη Μέση Ανατολή έχει άμεσες επιπτώσεις στο νησί. Η γεωγραφική εγγύτητα με τις εμπόλεμες ζώνες και η στρατηγική σημασία της περιοχής καθιστούν την Κύπρο ιδιαίτερα ευάλωτη σε περιόδους διεθνούς έντασης.
Για τον λόγο αυτό, η απόφαση της Ελλάδας να ενισχύσει την άμυνα της Κυπριακής Δημοκρατίας σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας είναι απολύτως ορθή. Η παρουσία ελληνικών δυνάμεων δεν αποτελεί επιθετική ενέργεια αλλά στοιχειώδη πράξη αποτροπής και αλληλεγγύης.
Η υποστήριξη προς την Κύπρο δεν είναι απλώς ζήτημα εξωτερικής πολιτικής. Είναι εθνικό και ιστορικό καθήκον. Η Ελλάδα δεν μπορεί να ξεχάσει τα τραγικά γεγονότα του 1974, όταν η Κύπρος βρέθηκε ουσιαστικά μόνη απέναντι στην τουρκική εισβολή. Η ιστορία επιβάλλει να μην επαναληφθούν ποτέ ξανά τέτοιες στιγμές.
Η πολιτική στάση της Αριστεράς
Ωστόσο, η συζήτηση στην Ελλάδα δεν περιορίστηκε στο ζήτημα της ασφάλειας της Κύπρου. Ορισμένα κόμματα της ελληνικής Αριστεράς έσπευσαν να καταδικάσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, με αρκετές τοποθετήσεις να κινούνται μεταξύ της πλήρους στήριξης του ιρανικού καθεστώτος και μιας ουδετερότητας που στην πράξη λειτουργεί ως συγκαλυμμένη ανοχή.
Η κριτική προς τη Δύση είναι θεμιτή σε μια δημοκρατία. Όταν όμως η καταδίκη μετατρέπεται σε πολιτική ανοχή απέναντι σε ένα αυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς, τότε η στάση αυτή παύει να είναι απλώς αντιπολεμική.
Το καθεστώς του Ιράν δεν είναι δημοκρατία. Είναι ένα θεοκρατικό σύστημα εξουσίας που καταπιέζει τους ίδιους τους πολίτες του και λειτουργεί ως παράγοντας αποσταθεροποίησης στην περιοχή.
Ο πατριωτισμός δεν μπορεί να μετριέται με βάση την αντιπάθεια προς τη Δύση ούτε με την ανοχή προς καθεστώτα που καταπατούν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίζει τις διεθνείς εξελίξεις με ρεαλισμό και όχι με ιδεολογικές εμμονές.
Η οικονομική πλευρά της κρίσης
Οι γεωπολιτικές συγκρούσεις έχουν πάντα και μια δεύτερη, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου σημαντική διάσταση: την οικονομία.
Η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη προκαλέσει σημαντικές αναταράξεις στις αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου σημείωσαν απότομη άνοδο μέσα σε λίγες ημέρες, γεγονός που δημιουργεί φόβους για ένα νέο κύμα ενεργειακής ακρίβειας στην Ευρώπη.
Ακόμη και μικρές αυξήσεις στις τιμές ενέργειας μπορούν να μετατραπούν γρήγορα σε γενικευμένες πληθωριστικές πιέσεις. Το κόστος μεταφορών αυξάνεται, η παραγωγή γίνεται ακριβότερη και τελικά το βάρος μεταφέρεται στα νοικοκυριά.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 έδειξε πόσο εύθραυστη μπορεί να γίνει η οικονομική ισορροπία της Ευρώπης σε περιόδους διεθνούς έντασης.
Σήμερα όμως οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις λειτουργούν υπό αυστηρότερους δημοσιονομικούς κανόνες, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια για μεγάλα πακέτα στήριξης των πολιτών.
Αυτό σημαίνει ότι μια γεωπολιτική κρίση μπορεί πολύ γρήγορα να μετατραπεί σε οικονομική πίεση για εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες.
Ο πατριωτισμός δεν είναι σύνθημα
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας έχει συχνά χρησιμοποιήσει τον όρο «πατριώτες της φακής» για όσους ασκούν κριτική στην εξωτερική της πολιτική.
Ο πατριωτισμός όμως δεν αποδεικνύεται με λεκτικούς χαρακτηρισμούς. Δεν μπορείς να μιλάς για πατριωτισμό όταν:
- δεν έχεις προχωρήσει σε πλήρη οριοθέτηση της ελληνικής ΑΟΖ,
- δεν έχεις επεκτείνει τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια όπου αυτό είναι εθνικά εφικτό,
- συνεχίζεις έναν διάλογο με μια Τουρκία που δεν έχει εγκαταλείψει ούτε στο ελάχιστο τον αναθεωρητισμό της.
- δεν έχεις προχωρήσει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, λόγω της αντίθεσης της Τουρκίας. Βεβαίως και για να είμαστε δίκαιοι, μερίδιο ευθύνης αντιστοιχεί και στην κυβέρνηση της Κύπρου, που βάζοντας μπροστά διάφορα προσχήματα, προκαλεί αναβολές μη καταβάλλοντας τα κονδύλια που της αναλογούν βάση συμφωνίας.
Ο πραγματικός πατριωτισμός δεν είναι επικοινωνιακή ρητορική. Είναι στρατηγική, συνέπεια και βούληση υπεράσπισης των εθνικών συμφερόντων.
Πατριωτισμός και εθνικισμός
Αυτές τις μέρες, κάποιοι κύκλοι διαστρεβλώνουν τις πατριωτικές μας θέσεις, παρουσιάζοντας μας ως εθνικιστές. Ας ξεκαθαρίσουμε τις δύο έννοιες που σκοπίμως συγχέονται. Ο πατριωτισμός δεν είναι εχθρότητα προς τους άλλους λαούς. Είναι ευθύνη απέναντι στον δικό σου. Είναι η προτεραιότητα στην ασφάλεια, την ευημερία και την αξιοπρέπεια της πατρίδας σου.
Ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Σαρλ Ντε Γκωλ είχε δώσει έναν ορισμό που παραμένει διαχρονικός: «Πατριωτισμός είναι όταν η αγάπη για τον λαό σου έρχεται πρώτη. Εθνικισμός είναι όταν το μίσος για τους άλλους λαούς κυριαρχεί».
Το στρατηγικό μέλλον Ελλάδας και Κύπρου
Σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο ασταθής, η Ελλάδα οφείλει να ενισχύει διαρκώς την αποτρεπτική της ισχύ και να εμβαθύνει τη στρατηγική συνεργασία με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο ενιαίος αμυντικός χώρος Ελλάδας και Κύπρου, μια ιδέα που διατυπώθηκε ήδη από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου, πρέπει να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο.
Παράλληλα, η ίδια η Κύπρος οφείλει να λάβει σοβαρές αποφάσεις για το μέλλον της ασφάλειάς της.
Η ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων και η πλήρης ένταξή της στο ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να αυξήσουν σημαντικά την αποτρεπτική της ισχύ και να ενισχύσουν τη θέση της στο διεθνές σύστημα ασφάλειας.
Η ασφάλεια της Κύπρου δεν είναι μόνο κυπριακό ζήτημα. Είναι ζήτημα ασφάλειας για ολόκληρο τον ελληνισμό και για την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο πατριωτισμός ως ευθύνη
Σε εποχές διεθνών κρίσεων, οι έννοιες αποκτούν πραγματικό βάρος. Ο πατριωτισμός δεν είναι σύνθημα ούτε κομματική ταυτότητα. Δεν είναι ιδιοκτησία κανενός πολιτικού χώρου. Είναι στάση ευθύνης απέναντι στην πατρίδα.
Και σε έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο αβέβαιος, αυτός ο ώριμος και δημοκρατικός πατριωτισμός είναι ίσως πιο αναγκαίος από ποτέ.
Του Ανδρέα Βορύλλα
Βουλευτή Β2 Δυτικού Τομέα Αθηνών με τη ΝΙΚΗ