Περπάτα σε μια όμορφη γειτονιά στο Παρίσι, το Βερολίνο ή τη Στοκχόλμη αργά το απόγευμα. Θα δεις άψογα καθαρούς δρόμους, περιποιημένους κήπους και ακριβά αυτοκίνητα παρκαρισμένα με απόλυτη τάξη. Αλλά αν σταματήσεις για μια στιγμή και κλείσεις τα μάτια σου, τότε θα ακούσεις κάτι τρομακτικό: τη σιωπή.
Πού πήγαν οι φωνές; Πού είναι τα παιδιά που τρέχουν μέχρι να γδάρουν τα γόνατά τους; Πού είναι οι μητέρες που φωνάζουν από τα μπαλκόνια ότι το φαγητό είναι έτοιμο; Τα παιδικά μας πάρκα μοιάζουν με μουσεία – όμορφα και μοντέρνα, αλλά άδεια. Η Δύση μοιάζει με ένα πολυτελές σπίτι που δεν έχει ζωή μέσα του, παρόλο που είναι η πλουσιότερη περιοχή που έχει γνωρίσει ποτέ η παγκόσμια ιστορία.
Μας λένε συνέχεια ότι «δεν βγαίνουμε». Ότι η ζωή είναι πολύ ακριβή, τα ενοίκια υπερβολικά και ένα παιδί απαιτεί βουνό χρήματα. Ας σταματήσουμε για λίγο να κοιτάζουμε τους αριθμούς και ας κοιτάξουμε τις φωτογραφίες των παππούδων μας. Εκείνοι μεγάλωσαν ολόκληρες γενιές μέσα από πολέμους, ξεριζωμούς και φτώχεια που εμείς δεν μπορούμε καν να φανταστούμε. Πέντε παιδιά κοιμόνταν στο ίδιο κρεβάτι, έτρωγαν ψωμί με λάδι και ζάχαρη για λιχουδιά, και τα ρούχα περνούσαν από τον μεγάλο στον μικρό μέχρι να διαλυθούν. Κι όμως, εκείνα τα σπίτια ξεχείλιζαν από χαρά. Εκείνα τα σπίτια είχαν ελπίδα.
Σήμερα έχουμε γεμάτα ψυγεία αλλά άδεια χέρια. Έχουμε τεράστιες τηλεοράσεις για να βλέπουμε τις ζωές των άλλων, γιατί οι δικές μας αισθήσεις είναι κενές. Το πρόβλημα δεν είναι το πορτοφόλι μας. Το πρόβλημα είναι ότι φοβόμαστε. Φοβόμαστε ότι θα χάσουμε την ησυχία μας, ότι θα χάσουμε τις διακοπές μας, ότι θα χαλάσουμε την εικόνα μας. Γίναμε δούλοι της άνεσης και ξεχάσαμε ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε για να μοιράζεται, όχι για να συσσωρεύει.
Υπάρχει μια λέξη στην ελληνική παράδοση – στη Ρωμιοσύνη – που η Δύση έχει ξεχάσει: το πρόσωπο. Η Ρωμιοσύνη είναι ο όρος που περιγράφει την αυθεντική ταυτότητα του σύγχρονου Έλληνα – ένα μείγμα της αρχαίας μας κληρονομιάς και της Ορθόδοξης παράδοσής μας. Αντιπροσωπεύει έναν τρόπο ζωής ριζωμένο στην κοινότητα, στην πνευματική ελευθερία και στην ανθεκτικότητα της ψυχής απέναντι σε κάθε μορφή καταπίεσης.
Σήμερα ο κόσμος μας βλέπει ως μονάδες. Είμαστε ένας καταναλωτής, ένας αριθμός φορολογικού μητρώου, ένας χρήστης ίντερνετ. Ζούμε για τον εαυτό μας. Θέλουμε τον χώρο μας, τον χρόνο μας, τα δικαιώματά μας. Αλλά στην παράδοσή μας, το να είσαι άνθρωπος σημαίνει να είσαι σε σχέση. Σημαίνει να κάθεσαι στο τραπέζι και να νιώθεις ότι το φαγητό έχει νοστιμιά μόνο όταν μοιράζεται με άλλους. Ένα παιδί δεν είναι έξοδο στον μηνιαίο προϋπολογισμό. Ένα παιδί είναι ένα πρόσωπο που ήρθε στον κόσμο για να μας διδάξει τι σημαίνει πραγματικά η αγάπη. Και η αγάπη, η αληθινή αγάπη, πάντα κοστίζει κάτι. Πάντα απαιτεί θυσία.
Όταν κλείνουμε τον εαυτό μας για να αποφύγουμε την κούραση, τελικά πεθαίνουμε από μοναξιά. Η Δύση πεθαίνει δημογραφικά γιατί πέθανε πρώτα πνευματικά. Γιατί πίστεψε ότι η ευτυχία σημαίνει να μην έχεις ευθύνες. Αλλά ρώτα κάθε πατέρα και κάθε μητέρα: η εξάντληση πάνω από το κρεβάτι ενός άρρωστου παιδιού έχει περισσότερο νόημα από χίλιες νύχτες σε ακριβά ξενοδοχεία.
Μην φοβηθείς τη λέξη «άσκηση». Δεν μιλάμε για μοναχούς στα βουνά. Μιλάμε για την καθημερινή άσκηση που έκαναν οι μητέρες μας: έτρωγαν τελευταίες για να φτάσει για όλους. Ξενυχτούσαν για να βοηθήσουν το παιδί να διαβάσει. Έδιναν ένα κομμάτι από τον εαυτό τους για να δώσουν σε άλλον. Αυτό το μικρό κομμάτι που κόβουμε από τον εγωισμό μας είναι αυτό που κάνει τη ζωή γλυκιά. Η Δύση σήμερα έχει αλλεργία στη δυσκολία. Θέλουμε τα πάντα εύκολα, γρήγορα και ανώδυνα. Αλλά τα όμορφα πράγματα της ζωής – ο έρωτας, η φιλία, η οικογένεια – απαιτούν ιδρώτα. Αν δεν λερώσουμε τα χέρια μας με χώμα, δεν θα δούμε το λουλούδι να ανθίζει.
Η δημογραφική κρίση θα λυθεί μόνο όταν σταματήσουμε να λατρεύουμε την άνεσή μας. Όταν συνειδητοποιήσουμε ότι ένα σπίτι με αποτυπώματα χεριών στους τοίχους είναι πολύ πιο όμορφο από ένα σπίτι που μοιάζει με σελίδα περιοδικού αλλά είναι παγωμένο.
Στην παράδοσή μας είχαμε πάντα μια φράση για τις δύσκολες εποχές: «Ο Θεός θα δώσει». Δεν ήταν τεμπελιά. Ήταν βαθιά εμπιστοσύνη στη ζωή η ίδια. Σήμερα θέλουμε τα πάντα εγγυημένα πριν κάνουμε το πρώτο βήμα. Θέλουμε ασφάλειες, αποταμιεύσεις, συμβόλαια. Αλλά η ζωή δεν υπογράφει συμβόλαια. Η ζωή είναι άλμα πίστης. Όταν σταματάμε να πιστεύουμε σε κάτι μεγαλύτερο από εμάς, τα πάντα μοιάζουν με αδιαπέραστο βουνό. Αλλά αν πιστέψουμε ότι η ζωή είναι δώρο, τότε βρίσκουμε τη δύναμη να προχωρήσουμε. Ένα παιδί φέρνει μια ευλογία που δεν μετριέται σε ευρώ. Φέρνει φως, μέλλον και την ελπίδα ότι ο θάνατος δεν θα έχει την τελευταία λέξη.
Μιλάμε στους απλούς ανθρώπους της Δύσης, στους εργάτες, στους υπαλλήλους, στους νέους ονειροπόλους. Μην αφήσετε να σας πείσουν ότι το να είσαι μόνος είναι ελευθερία. Είναι φυλακή. Ανοίξτε τα σπίτια σας. Ανοίξτε τις καρδιές σας. Μην φοβάστε την ευθύνη, είναι το μόνο πράγμα που κάνει πραγματικούς άντρες και πραγματικές γυναίκες. Το κενό στην Ευρώπη δεν θα γεμίσει με χρήματα, παρά μόνο με ανθρώπους που τολμούν να αγαπήσουν περισσότερο από ό,τι υπολογίζουν.
Ας φέρουμε πάλι τον θόρυβο στις γειτονιές μας. Ας βάλουμε ένα επιπλέον πιάτο στο τραπέζι. Γιατί στο τέλος της ημέρας, αυτό που μένει δεν είναι όσα αγοράσαμε, αλλά αυτοί που κρατήσαμε κοντά μας.
Αυτό που χρειαζόμαστε επίσης είναι φιλότιμο. Είναι η βαθιά αίσθηση του καθήκοντος, η ανιδιοτελής θυσία και το να κάνεις το σωστό για τους άλλους και για την πατρίδα σου, χωρίς να περιμένεις τίποτα σε αντάλλαγμα. Είναι η ευγένεια της καρδιάς. Η Δύση χρειάζεται αυτή τη Ρωμιοσύνη, χρειάζεται αυτό το φιλότιμο – αυτή την μοναδική αίσθηση τιμής και θυσίας – και αυτή τη χαρά που δεν αγοράζεται. Μόνο τότε ο κόσμος μας θα ξαναζωντανέψει.
Χριστόδουλος Μολύβας
Επικεφαλής Θεματικής Ομάδας
Ανάπτυξης και Επενδύσεων