Τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, από τις οκτώ το πρωί, κάτοικοι και μέλη σωματείων στέκονταν έξω από ένα διαμέρισμα στην οδό Καππαδοκίας, στην Κάτω Τούμπα της Θεσσαλονίκης. Είχαν έρθει για να μην επιτρέψουν να μείνουν στον δρόμο ένας 77χρονος και μια 75χρονη, χαμηλοσυνταξιούχοι. Ο άνδρας είναι καρκινοπαθής και πάσχει από άνοια. Το ζευγάρι δεν είχε δική του οφειλή. Είχαν μπει εγγυητές στο δάνειο του γιου τους. Η 75χρονη καταγγέλλει ότι η έξωση τούς ανακοινώθηκε προφορικά, με προθεσμία τριών ημερών και χωρίς ειδοποιητήριο.
Οι πολίτες έκαναν ανθρώπινο τείχος γύρω από το διαμέρισμα και η δικαστική επιμελήτρια που είχε καταφθάσει εκεί τελικά αποχώρησε. Ο κίνδυνος, όμως, δεν πέρασε και σήμερα το πρωί ο κόσμος ξαναβρέθηκε εκεί. Ο γιος λέει ότι ένα και μόνο δάνειο, του αδελφού του, στρέφεται ταυτόχρονα κατά δύο σπιτιών, των γονιών και των παιδιών. Ο πατέρας είναι καρκινοπαθής, έχει άνοια και πρόσφατα έπαθε εγκεφαλικό. Το διαμέρισμα πλειστηριάστηκε για 85.000 ευρώ και η έξωση προχωρά, ενώ, όπως καταγγέλλουν οι φορείς, εκκρεμούν δύο προσφυγές που δικάζονται τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο. Η οικογένεια ζητάει να εκδικαστεί πρώτα η έφεση.
Λίγες μέρες νωρίτερα, την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου, ήταν προγραμματισμένη η έξωση μιας 92χρονης στην Ηλιούπολη Θεσσαλονίκης. Είναι μητέρα έξι παιδιών, με πιστοποιημένη αναπηρία 87%, και ζει στο σπίτι από το 1962. Το σπίτι πέρασε σε τράπεζα με πλειστηριασμό το 2021. Ο γιος της δήλωσε ότι το δάνειο των 100.000 ευρώ σε ελβετικό φράγκο, που πήραν πριν από την κρίση, έφτασε περίπου τις 300.000. Η ίδια αναρωτήθηκε δημόσια αν το έκλεψε από κανέναν, αφού αυτό είναι το σπίτι της. Η έξωση αναβλήθηκε μετά από αίτημα αναστολής και συγκέντρωση διαμαρτυρίας.
Σύμφωνα με μελέτη του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, που δόθηκε χθες στη δημοσιότητα, από το 2021 έως τις 31 Οκτωβρίου 2026 έγιναν 23.065 κατακυρώσεις πλειστηριασμών κατοικιών, 5.970 μόνο το 2024, 4.697 το 2025 και 3.132 στους πρώτους δέκα μήνες του 2026. Στις διαδικασίες που εξέτασε το ΔΝΤ, τουλάχιστον το 60% των σπιτιών που πουλήθηκαν αποκτήθηκαν από εταιρείες ακινήτων. Το σπίτι του Έλληνα μετατράπηκε σε επενδυτικό προϊόν.
Γιατί φτάνουν οι άνθρωποι σ’ αυτό το σημείο; Σε ένα μακροχρόνιο δάνειο, τα πρώτα χρόνια το μεγαλύτερο μέρος της δόσης πηγαίνει σε τόκους και το κεφάλαιο μειώνεται αργά. Όταν έρθει μια αρρώστια, η ανεργία ή η οικονομική κρίση, ο δανειολήπτης χρωστάει ακόμα το μεγαλύτερο μέρος του σπιτιού. Και τότε το δάνειο δεν μένει στην τράπεζα. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η πλειονότητα των κόκκινων δανείων πουλήθηκε σε funds και servicers στο 5% έως 15% της ονομαστικής αξίας, ενώ για τα πακέτα του προγράμματος «Ηρακλής» ο μέσος όρος αναφέρεται στο 38%. Ο δανειολήπτης, όμως, εξακολουθεί να χρωστάει ολόκληρο το ποσό, μαζί με τους τόκους. Η διαφορά είναι καθαρό κέρδος για τα κοράκια των funds. Το δικαίωμα να αγοράσει ο ίδιος ο οφειλέτης το χρέος του στην τιμή των funds το ζητά η αντιπολίτευση, αλλά αρνείται να το θεσπίσει η κυβέρνηση.
Ο «Ηρακλής» επίσης δίνει κρατική εγγύηση στις ομολογίες υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας, το ασφαλέστερο τμήμα της τιτλοποίησης. Η εγγύηση ξεκίνησε από 21,5 δισ. ευρώ και τον Σεπτέμβριο του 2025 ήταν ακόμη 16,8 δισ. ευρώ. Αν οι εισπράξεις δεν φτάσουν, τη διαφορά θα την πληρώσει ο κρατικός προϋπολογισμός. Ο Έλληνας πληρώνει, λοιπόν, ως οφειλέτης, που τον κυνηγούν για το 100%, και ως φορολογούμενος, που εγγυάται το ρίσκο των άλλων. Η αμοιβή των servicers είναι δεμένη με τις εισπράξεις και όχι με το αν ο άνθρωπος θα έχει ακόμη στέγη. Στο ίδιο διάστημα, τέσσερις εταιρείες διαχείρισης είχαν κέρδη προ φόρων 168,44 εκατ. ευρώ, ενώ τα πρόστιμα της Τράπεζας της Ελλάδος για όλο το 2025 ήταν 233.400 ευρώ, περίπου το 0,14% των κερδών τους. Και τα επιχειρησιακά σχέδια των τιτλοποιήσεων δεν έχουν κατατεθεί στη Βουλή, αν και βουλευτές τα ζητούν από τον Νοέμβριο του 2023. Ο λαός εγγυάται κάτι που δεν δικαιούται να δει. Βουλευτής της ΝΙΚΗΣ είχε θέσει το ζήτημα με ερωτήσεις ήδη από το 2024.
Όλο αυτό δεν είναι κάτι τυχαίο, αλλά πρόκειται για την παράνοια του νεοφιλελευθερισμού που μαστίζει τη χώρα. Ο δανειολήπτης και το fund είναι δύο ελεύθερα συμβαλλόμενα μέρη και το συμβόλαιο είναι «Ευαγγέλιο». Δεν ενδιαφέρει κανέναν το ότι έχουμε να κάνουμε με μια 92χρονη με αναπηρία 87%. Το σπίτι γίνεται περιουσιακό στοιχείο, ο άνθρωπος γίνεται πελάτης και το κράτος παίζει τον ουδέτερο διαιτητή που φροντίζει μόνο να τηρούνται οι κανόνες της αγοράς. Ο Κάρλ Πολάνυι έγραφε το 1944 ότι, όταν η γη, η εργασία και το χρήμα γίνονται εμπορεύματα σαν όλα τα άλλα, η ίδια η κοινωνία κινδυνεύει να διαλυθεί. Η αλήθεια είναι ότι ο φιλελευθερισμός υποσχέθηκε να ελευθερώσει τον άνθρωπο από τους δεσμούς της οικογένειας και του τόπου και τον άφησε μόνο του απέναντι σε μια ισχυρή αγορά και ένα κράτος που την προστατεύει. Στην Τούμπα και στην Ηλιούπολη το βλέπουμε στην πράξη.
Εμείς δεν χρειάζεται να πάμε στη Δύση για να βρούμε την απάντηση. Ο Σόλων, πριν από 2.600 χρόνια, έσβησε τα χρέη που είχαν κάνει δούλους τους Αθηναίους και απαγόρευσε να δανείζεται κανείς με εγγύηση το ίδιο του το σώμα. Ο Μέγας Βασίλειος στηλίτευσε τους τοκογλύφους ως ανθρώπους που πλουτίζουν από τη δυστυχία του φτωχού. Για τη Ρωμηοσύνη το σπίτι δεν ήταν ποτέ εμπόρευμα. Ήταν η εστία, ο τόπος όπου μεγαλώνουν τα παιδιά, όπου ζουν μαζί οι γενιές, όπου ο παππούς δεν είναι βάρος. Στο σπίτι της 92χρονης μεγάλωσαν έξι παιδιά. Αυτό το γεγονός δεν χωράει σε κανένα χαρτοφυλάκιο.
Το Σύνταγμα, στο άρθρο 21, θέτει το δικαίωμα στη στέγη υπό την ειδική φροντίδα του κράτους. Στην πράξη, η φροντίδα αυτή είναι απλώς μια φράση σε ένα χαρτί. Ένας υπερήλικας 75 ή 80 ετών που καταδικάζεται για αδίκημα μπορεί, λόγω ηλικίας ή ασθένειας, να εκτίσει την ποινή του στο σπίτι του, γιατί το κράτος αναγνωρίζει ότι υπάρχουν όρια στη σκληρότητα. Ο 77χρονος με καρκίνο και άνοια, που δεν έκανε κανένα έγκλημα και απλώς υπέγραψε για το παιδί του, ακούει ότι έχει τρεις μέρες. Για τα κέρδη των funds, το κράτος φέρεται στον ηλικιωμένο χειρότερα απ’ ό,τι σε έναν κατάδικο.
Μας λένε ότι υπάρχει προστασία για τους ευάλωτους. Το όριο εισοδήματος για μονοπρόσωπο νοικοκυριό ήταν 7.000 ευρώ και αυξήθηκε στις 14.000. Ισχύει, όμως, μόνο στον εξωδικαστικό μηχανισμό, όπου ο πιστωτής είναι υποχρεωμένος να δεχτεί τη ρύθμιση που προτείνει ο αλγόριθμος. Δεν απαγορεύει καμία έξωση και η αίτηση πρέπει να έχει υποβληθεί έως 20 ημέρες πριν από τον πλειστηριασμό. Μέχρι τις αρχές του 2025, από 30.515 επιτυχείς ρυθμίσεις, μόνο 2.673 αφορούσαν ευάλωτα νοικοκυριά. Ό,τι κι αν άλλαξε ο διπλασιασμός των ορίων, όποιος ακούει «σε τρεις μέρες φεύγεις» δεν έχει χρόνο να τρέξει στις πλατφόρμες.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η κυβέρνηση πήγε να κάνει ένα ακόμη προκλητικό βήμα. Το άρθρο 23 του νομοσχεδίου για τους servicers προέβλεπε ότι η σύμβαση ρύθμισης οφειλής θα αποκτούσε ισχύ εκτελεστού τίτλου. Με απλά λόγια, το χαρτί που θα υπέγραφε ο απελπισμένος δανειολήπτης θα γινόταν απευθείας εκτελεστό. Θα παρακάμπτονταν η διαταγή πληρωμής και ο δανειολήπτης δεν θα μπορούσε να ασκήσει ανακοπή, ενώ, όπως υποστήριξαν οι δικηγορικοί σύλλογοι, έμεναν θολά τα σημεία για το αν το ποσό της οφειλής υπολογίζεται με ακρίβεια. Μια τράπεζα ή ένα fund με το επιτελείο των δικηγόρων του απέναντι σε έναν συνταξιούχο. Μια μάχη χαμένη πριν καν δοθεί.
Η διάταξη φτιάχτηκε και κατατέθηκε. Αποσύρθηκε μόνο όταν βρήκε απέναντί της την αντιπολίτευση, τους δικηγόρους, την κατακραυγή στα social media και τους πολίτες έξω από τα σπίτια των ηλικιωμένων. Η κυβέρνηση λέει ότι το έκανε για να μη μείνει καμία υπόνοια ότι εξυπηρετεί servicers και funds. Και αντί να απολογηθεί, πέταξε το γάντι στην αντιπολίτευση, καλώντας την να ψηφίσει τα υπόλοιπα. Σαν να της οφείλουμε ευγνωμοσύνη που ανακάλεσε αυτό που δεν έπρεπε να φέρει ποτέ.
Και τώρα μας υπόσχονται αυστηρούς κανόνες. Ας τους δούμε. Το νομοσχέδιο βάζει πλαφόν στην απαίτηση, το τριπλάσιο του αρχικού κεφαλαίου. Πλαφόν που επιτρέπει να τριπλασιάζεται το χρέος, ακριβώς όσο, σύμφωνα με τον γιο της, τριπλασιάστηκε το δάνειο της 92χρονης. Ο περιορισμός της προκαταβολής στο 15%, από έως και 50%, είναι βελτίωση, αλλά αφορά το κόστος μιας ρύθμισης και δεν σταματά καμία έξωση. Οι κανόνες χρειάζονται και ελεγκτές. Σύμφωνα με τη μελέτη που στηρίζεται στο ΔΝΤ, μια αγορά σχεδόν 93 δισ. ευρώ εποπτεύεται από οκτώ υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης, και οι επιτόπιοι έλεγχοι απασχόλησαν μισή θέση εργασίας. Οι καταγγελίες ανέβηκαν από 3.200 το 2024 σε 4.300 το 2025.
Το 2024 επιβλήθηκαν πρόστιμα 790.000 ευρώ σε τρεις εταιρείες, μεταξύ άλλων επειδή ζητούσαν από δανειολήπτες οφειλές ήδη εξοφλημένες. Ζητούσαν, δηλαδή, χρήματα για χρέη που δεν υπήρχαν. Και όταν η Βουλή κάλεσε τους φορείς στην ακρόαση της 30ής Οκτωβρίου, οι εκπρόσωποι των εταιρειών διαχείρισης δεν εμφανίστηκαν. Ακόμη και ο υφυπουργός χαρακτήρισε σοβαρό ατόπημα την απουσία τους. Αυτοί θα τηρήσουν τους κανόνες;
Η λύση του κράτους για όποιον κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του είναι ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης, που ανατέθηκε το 2026 σε ιδιωτική επενδυτική εταιρεία. Ο οφειλέτης χάνει την κυριότητα και μένει στο σπίτι του ως ενοικιαστής. Ο νοικοκύρης γίνεται νοικάρης στο ίδιο του το σπίτι. Να ποιο είναι το σχέδιο. Να ρυθμίσουν τη συμπεριφορά του κυνηγού και να αφήσουν το κυνήγι όπως είναι. Κανείς δεν απαντά στο βασικό ερώτημα: με ποια λογική ένας εγγυητής, ένας συνταξιούχος, ένας υπερήλικας, πληρώνει στο 100% ένα δάνειο που το fund αγόρασε στο μικρό κλάσμα της αξίας του;
Εμείς λέμε καθαρά τι ζητάμε. Ρητή απαγόρευση κάθε έξωσης υπερηλίκων, βαριά ασθενών και ατόμων με αναπηρία. Ρεαλιστικά κοινωνικά, ηλικιακά και ιατρικά κριτήρια, που να μην αφήνουν έξω τους χαμηλοσυνταξιούχους. Διαφάνεια για το σε ποιες τιμές πουλήθηκαν τα δάνεια των Ελλήνων και για το τι εγγυάται το κράτος. Και επαναφορά της οριζόντιας προστασίας της πρώτης κατοικίας, την οποία η κυβέρνηση αρνείται πεισματικά.
Στην Τούμπα νέα συγκέντρωση έγινε και σήμερα το πρωί. Το ερώτημα που θέτουν αυτοί οι άνθρωποι με την παρουσία τους δεν είναι αν ο πλειστηριασμός είναι νόμιμος, αλλά αν είναι δίκαιος. Για εμάς, η οικογένεια, οι ηλικιωμένοι μας και η πατρογονική εστία είναι ιερές αξίες. Ένα έθνος που αφήνει τους παππούδες του στον δρόμο είναι ένα έθνος χωρίς μέλλον. Ο αγώνας δίνεται μέσα στη Βουλή και έξω, στην κοινωνία, μέχρι να αναγκαστεί η εκάστοτε κυβέρνηση να υποχωρήσει.
Χριστόδουλος Μολύβας
Υπεύθυνος Τομέα Ευρωπαϊκών Οδηγιών
και Εθνικής Νομοθεσίας της ΝΙΚΗΣ