Στην εκπομπή «Προς τη ΝΙΚΗ» του Ράδιο Ενημέρωση 92,2 μίλησε ο εκπρόσωπος Τύπου της ΝΙΚΗΣ, Δήμος Θανάσουλας, με βασικό θέμα το νέο Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης και τη βαθμολόγηση των πολιτών βάσει της οικονομικής τους συμπεριφοράς.
Η συζήτηση ξεκίνησε με αναφορά στις ενημερωτικές πρωτοβουλίες της ΝΙΚΗΣ για τον προσωπικό αριθμό, τις νέες ταυτότητες και την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Ο κ. Θανάσουλας υπογράμμισε ότι το πιστωτικό σκορ αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς τη δημιουργία ενός συστήματος συγκέντρωσης και αλγοριθμικής επεξεργασίας πληροφοριών που αφορούν την οικονομική και κοινωνική ζωή των πολιτών.
Όπως εξήγησε, η σχετική υπουργική απόφαση προβλέπει τη λειτουργία υπηρεσίας στην οποία θα συγκεντρώνονται οικονομικά δεδομένα, ώστε μέσω αλγορίθμου να παράγεται αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας κάθε πολίτη. Η αξιολόγηση αυτή δεν θα περιορίζεται μόνο στην καταγραφή της μέχρι σήμερα συνέπειάς του, αλλά θα επιχειρεί να προβλέψει και την πιθανότητα να καταστεί στο μέλλον οικονομικά ασυνεπής.
«Μπορεί κάποιος να είναι απολύτως συνεπής στις υποχρεώσεις του και, παρ’ όλα αυτά, να χαρακτηρίζεται από έναν αλγόριθμο ως πιθανός μελλοντικός κίνδυνος», σημείωσε ο εκπρόσωπος Τύπου της ΝΙΚΗΣ. Επισήμανε, μάλιστα, ότι δεν έχουν καταστεί σαφή τα κριτήρια με τα οποία θα πραγματοποιείται η βαθμολόγηση ούτε ο ακριβής ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με τον ίδιο, η δυνατότητα αξιοποίησης της βαθμολογίας σε όλο και περισσότερες οικονομικές συναλλαγές. Ένα χαμηλό πιστωτικό σκορ θα μπορούσε να επηρεάσει τη χορήγηση χρηματοδότησης, τη σύναψη μισθωτηρίου συμβολαίου, την παροχή υπηρεσιών ή ακόμη και τους όρους μιας εμπορικής συναλλαγής. Έτσι, ένας αριθμός που θα προκύπτει από αδιαφανή επεξεργασία δεδομένων ενδέχεται να καθορίζει σε σημαντικό βαθμό τις δυνατότητες συμμετοχής ενός ανθρώπου στην οικονομική ζωή.
Ο κ. Θανάσουλας συνέδεσε το ζήτημα με την αυξανόμενη επιρροή του χρηματοπιστωτικού συστήματος στις πολιτικές αποφάσεις. Άσκησε κριτική στην κυβέρνηση και στα μεγάλα κόμματα για τις οικονομικές σχέσεις τους με τις τράπεζες, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να επιβληθεί αυστηρή πιστοληπτική αξιολόγηση στους πολίτες, ενώ πολιτικά πρόσωπα και κόμματα διατηρούν υψηλές τραπεζικές οφειλές.
«Στη χώρα μας κινδυνεύουμε να περάσουμε από την προεδρευόμενη κοινοβουλευτική δημοκρατία σε μια τραπεζική δημοκρατία, όπου νόμος θα γίνεται το συμφέρον του τραπεζίτη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στη διάρκεια της συνέντευξης επισημάνθηκε και ο κίνδυνος μελλοντικής επέκτασης του συστήματος σε πεδία πέραν της οικονομικής συμπεριφοράς. Η αρχική εφαρμογή ενός μηχανισμού βαθμολόγησης μπορεί να παρουσιαστεί ως τεχνικό εργαλείο αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου. Ωστόσο, εφόσον δημιουργηθεί η απαραίτητη ψηφιακή υποδομή και εξοικειωθεί η κοινωνία με την κατάταξη των πολιτών, θα είναι ευκολότερη η προσθήκη νέων κριτηρίων.
Ο εκπρόσωπος Τύπου της ΝΙΚΗΣ αναφέρθηκε επίσης σε περιπτώσεις Ευρωπαίων πολιτών οι οποίοι, σύμφωνα με όσα υποστήριξε, αποκλείστηκαν από τραπεζικές υπηρεσίες εξαιτίας δημόσιων θέσεων ή απόψεών τους. Ο οικονομικός αποκλεισμός μπορεί, κατά τον ίδιο, να μετατραπεί σε μέσο κοινωνικής και πολιτικής πίεσης, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία η δυνατότητα πραγματοποίησης συναλλαγών εξαρτάται όλο και περισσότερο από ιδιωτικά τραπεζικά συστήματα.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσίασε την καταβολή κοινωνικών παροχών μέσω προπληρωμένων τραπεζικών καρτών. Ο κ. Θανάσουλας μίλησε για τη δική του εμπειρία με την κάρτα καταβολής του επιδόματος τέκνων. Όπως ανέφερε, διαβάζοντας τους συμβατικούς όρους διαπίστωσε ότι η τράπεζα διατηρούσε τη δυνατότητα να ακυρώσει την κάρτα υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ο ίδιος επέστρεψε την κάρτα και τη σχετική σύμβαση στην τράπεζα, δηλώνοντας ότι δεν αποδέχεται η καταβολή μιας κοινωνικής παροχής να εξαρτάται από την υπογραφή ιδιωτικής τραπεζικής σύμβασης. Μετά την άρνησή του, όπως κατήγγειλε, δεν μπορεί να εισπράξει το επίδομα για τα παιδιά του και προτίθεται να προσφύγει δικαστικά.
«Η συνταγματική υποχρέωση της Πολιτείας να στηρίζει την οικογένεια δεν μπορεί να εξαρτάται από τους μονομερείς όρους μιας ιδιωτικής τράπεζας», τόνισε. Πρόσθεσε ότι το ζήτημα των προπληρωμένων καρτών έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές ενστάσεις και κάλεσε την κυβέρνηση να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις.
Αναφερόμενος στη νομιμότητα του πιστωτικού σκορ, ο κ. Θανάσουλας παρέπεμψε σε σχετική νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ιδιωτικό φορέα πιστοληπτικής αξιολόγησης στη Γερμανία. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, το ευρωπαϊκό δικαστήριο έκρινε ότι η παραγωγή μιας τέτοιας βαθμολογίας μπορεί να ισοδυναμεί με αυτοματοποιημένη ατομική απόφαση, εφόσον το αποτέλεσμά της επηρεάζει καθοριστικά τη στάση μιας τράπεζας ή άλλου οργανισμού απέναντι στον πολίτη.
Η απόφαση αυτή, όπως υποστήριξε, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη συμβατότητα του ελληνικού συστήματος με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων. Ιδιαίτερη σημασία έχει το αν ζητήθηκε προηγουμένως η γνώμη της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ποια δεδομένα θα αξιοποιούνται, με ποια κριτήρια θα παράγεται το σκορ και ποια δυνατότητα ουσιαστικής αμφισβήτησης θα διαθέτει ο πολίτης.
Ο κ. Θανάσουλας άσκησε κριτική στον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη, συνδέοντας το νέο σύστημα με προηγούμενες κυβερνητικές επιλογές στον τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης και του προσωπικού αριθμού. Υποστήριξε ότι η κυβέρνηση προωθεί κρίσιμες αλλαγές χωρίς επαρκή κοινωνικό διάλογο και χωρίς τις αναγκαίες εγγυήσεις για την προστασία των πολιτών.
Κλείνοντας, ανακοίνωσε ότι η ΝΙΚΗ εξετάζει ήδη νομικές και πολιτικές ενέργειες για την ακύρωση της υπουργικής απόφασης. Κάλεσε τους πολίτες να ενημερωθούν, να αντιδράσουν και να μην αντιμετωπίσουν τη βαθμολόγηση της οικονομικής τους συμπεριφοράς ως μια ακόμη αθώα ψηφιακή εφαρμογή.
«Η υπουργική απόφαση είναι νομικά προβληματική. Ξεκινάμε τις απαραίτητες κινήσεις για να ακυρωθεί και καλούμε τον ελληνικό λαό να στηρίξει τον αγώνα μας απέναντι σε αυτή τη δυστοπική προοπτική», κατέληξε ο εκπρόσωπος Τύπου της ΝΙΚΗΣ.
Ακούστε εδώ τη συνέντευξη του κ. Θανάσουλα: