Η πολιτική αντιπαράθεση δεν είναι κάτι νέο. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, οι κοινωνίες συγκρούονταν γύρω από ιδέες, συμφέροντα και διαφορετικές αντιλήψεις για το κοινό καλό. Νέα δεν είναι ούτε η προπαγάνδα. Εκείνο που αλλάζει δραματικά στις ημέρες μας είναι η ισχύς και η ταχύτητα των μηχανισμών επιρροής.
Η ψηφιακή επανάσταση και η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η διάκριση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την κατασκευή γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Η πληροφορία δεν μεταδίδεται απλώς. Σχεδιάζεται, προσαρμόζεται και στοχεύει με πρωτοφανή ακρίβεια στον ψυχισμό του κάθε ανθρώπου.
Πλέον η συζήτηση ξεπερνά τις ψευδείς ειδήσεις. Σήμερα, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δημιουργεί πρόσωπα που δεν υπάρχουν, φωνές που δεν ανήκουν σε κανέναν και δημόσιες παρεμβάσεις που μοιάζουν απολύτως αληθινές. Ψηφιακές προσωπικότητες εμφανίζονται ως αυθεντικές φωνές της κοινωνίας, επηρεάζοντας τη δημόσια συζήτηση και διαμορφώνοντας πολιτικές εντυπώσεις, χωρίς οι πολίτες να γνωρίζουν ποιος πραγματικά βρίσκεται πίσω από αυτές.
Το πρόβλημα αγγίζει πλέον τη βάση της κοινωνικής συνοχής, καθώς οδηγεί στη συστηματική διάβρωση της εμπιστοσύνης. Όταν ο πολίτης βομβαρδίζεται καθημερινά από αντιφατικές πληροφορίες, παραποιημένα βίντεο και κατασκευασμένες αφηγήσεις, αρχίζει να αμφιβάλλει για τα πάντα. Όταν χαθεί η εμπιστοσύνη στην αλήθεια, αποδυναμώνεται το ίδιο το θεμέλιο της δημοκρατίας.
Την ίδια στιγμή, οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν με τρόπο που ενισχύει αυτή τη δυναμική. Οι αλγόριθμοι δεν επιβραβεύουν αναγκαστικά το ορθό ή το τεκμηριωμένο. Επιβραβεύουν αυτό που προκαλεί ισχυρότερη συναισθηματική αντίδραση. Ο θυμός, ο φόβος και η αγανάκτηση μετατρέπονται σε εμπορεύσιμα προϊόντα μιας οικονομίας προσοχής, η οποία συχνά τροφοδοτεί τον διχασμό.
Ανησυχητικό είναι επίσης το γεγονός ότι αυτές οι πρακτικές δεν περιορίζονται πλέον σε σκοτεινά δίκτυα παραπληροφόρησης ή σε ξένες παρεμβάσεις. Βλέπουμε όλο και συχνότερα στοιχεία ψηφιακής χειραγώγησης να ενσωματώνονται στην καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση, ακόμη και μέσα στις δυτικές δημοκρατίες. Η πολιτική επικοινωνία κινδυνεύει να μετατραπεί από αντιπαράθεση επιχειρημάτων σε ανταγωνισμό τεχνικών επιρροής.
Μπροστά σε αυτή την πραγματικότητα, η ευθύνη των πολιτικών δυνάμεων είναι μεγάλη. Η υπεράσπιση της δημοκρατίας δεν μπορεί να γίνεται κατά περίπτωση. Δεν αρκεί η καταγγελία της χειραγώγησης όταν στρέφεται εναντίον μας. Απαιτείται ηθική συνέπεια και σαφής απόρριψη τέτοιων πρακτικών, ανεξαρτήτως πολιτικού κόστους.
Για τη ΝΙΚΗ, το ζήτημα αυτό υπερβαίνει την τεχνολογία. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ανθρώπινης ελευθερίας. Η πολιτική χωρίς αλήθεια εκφυλίζεται σε μηχανισμό επιβολής. Η κοινωνία χωρίς κριτική σκέψη μετατρέπεται σε εύκολη λεία για κάθε μορφή χειραγώγησης. Ο άνθρωπος χωρίς πνευματικά αντισώματα γίνεται ευάλωτος απέναντι σε κάθε τεχνητά κατασκευασμένη πραγματικότητα.
Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στους νόμους και στις ρυθμίσεις. Βρίσκεται πρωτίστως στην παιδεία, στην καλλιέργεια της κρίσης, στην ιστορική μνήμη και στη διαμόρφωση ελεύθερων και υπεύθυνων πολιτών. Μια κοινωνία που γνωρίζει να σκέφτεται δεν φοβάται την τεχνολογία. Τη χρησιμοποιεί ως εργαλείο προόδου, χωρίς να της παραδίδει τη συνείδησή της.
Η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον κατευθύνει. Η πολιτική οφείλει να στηρίζεται στην αλήθεια και όχι στην κατασκευή εντυπώσεων. Η δημοκρατία χρειάζεται πολίτες με πνευματική εγρήγορση, όχι πολίτες εγκλωβισμένους σε αλγοριθμικούς μηχανισμούς επιρροής.
Αν δεν υπερασπιστούμε σήμερα την ελευθερία της σκέψης, η επόμενη μεγάλη απειλή για τις δημοκρατίες μας δεν θα εμφανιστεί με τη μορφή στρατών ή όπλων. Θα εμφανιστεί αθόρυβα, μέσα από τις οθόνες που κρατάμε καθημερινά στα χέρια μας.
Τάσος Οικονομόπουλος
Βουλευτής Α’ Ανατολικής Αττικής της ΝΙΚΗΣ