Η τεχνολογία έχει ένα δυσάρεστο ελάττωμα. Όσο περισσότερο εξαρτάσαι από αυτήν, τόσο μεγαλύτερο είναι το τίμημα όταν σε εγκαταλείψει. Και όταν η εξάρτηση δεν αφορά πλέον έναν υπολογιστή ή μια επιχείρηση, αλλά τη λειτουργία ολόκληρου του κράτους, τότε το πρόβλημα παύει να είναι τεχνικό. Γίνεται βαθύτατα πολιτικό.
Ένα πρόσφατο δημοσίευμα του Associated Press για σοβαρές ευπάθειες στη γλώσσα προγραμματισμού PHP, που χρησιμοποιείται ευρύτατα στο διαδίκτυο, υπενθυμίζει μια πραγματικότητα την οποία η ψηφιακή ευφορία των τελευταίων ετών έχει παραμερίσει. Τα πληροφοριακά συστήματα δεν είναι άτρωτα και η ασφάλειά τους δεν εξασφαλίζεται με την υπογραφή μιας σύμβασης. Απαιτεί διαρκή έλεγχο, τεχνική επάρκεια και γνώση του τι πρέπει να γίνει όταν κάτι πάει στραβά.
Όσοι έχουν ασχοληθεί με τέτοια συστήματα γνωρίζουν ότι ανάμεσα στον εντοπισμό μιας ευπάθειας και στην αντιμετώπισή της μπορεί να μεσολαβήσει μια ολόκληρη περιπέτεια. Εξαρτήσεις από τρίτους προμηθευτές, καθυστερήσεις στις διορθώσεις και ασαφείς αρμοδιότητες αρκούν για να μετατρέψουν μια τεχνική αδυναμία σε διοικητική αποτυχία. Και καθώς η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει πλέον και την αναζήτηση ευπαθειών, ο εφησυχασμός γίνεται ολοένα ακριβότερος.
Την ίδια ώρα, η βρετανική κυβέρνηση καλεί τους πολίτες της να προετοιμάζονται για ενδεχόμενες διακοπές βασικών υπηρεσιών, ακόμη και εξαιτίας κυβερνοεπιθέσεων, διατηρώντας τα απαραίτητα εφόδια για τρεις ημέρες: νερό, τρόφιμα, φάρμακα, φακούς, ραδιόφωνο και μετρητά. Δεν πρόκειται για προαναγγελία καταστροφής, αλλά για την αναγνώριση ότι ακόμη και μια προηγμένη τεχνολογικά χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρές διαταραχές.
Στην Ελλάδα, αντιθέτως, η κυβέρνηση Μητσοτάκη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ψηφιοποίηση ως ένα σχεδόν αυτάρκες πολιτικό επίτευγμα. Κάθε νέα εφαρμογή και κάθε διασύνδεση μητρώων παρουσιάζεται ως ακόμη ένα βήμα προς το μέλλον. Ο Προσωπικός Αριθμός, οι ψηφιακές ταυτότητες και η ολοένα μεγαλύτερη συγκέντρωση δεδομένων συμπληρώνουν την εικόνα ενός κράτους που υπόσχεται να χωρέσει ολόκληρο στο κινητό μας τηλέφωνο.
Ωραία όλα αυτά, ιδίως όταν τα παρουσιάζεις σε μια οθόνη που λειτουργεί. Μόνο που η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται κυρίως γύρω από το πόσα μπορούμε να κάνουμε ψηφιακά και πολύ λιγότερο γύρω από το τι θα κάνουμε όταν δεν θα μπορούμε.
Αν μια σοβαρή κυβερνοεπίθεση καταστήσει μη διαθέσιμες κρίσιμες υπηρεσίες, ο πολίτης δεν θα ενδιαφέρεται για τον αριθμό των ψηφιακών συναλλαγών του προηγούμενου μήνα. Θα θέλει να γνωρίζει πώς θα εξυπηρετηθεί στο νοσοκομείο, πώς θα πραγματοποιήσει μια επείγουσα συναλλαγή και πώς θα αποκτήσει πρόσβαση σε απαραίτητα δημόσια έγγραφα. Αν, μάλιστα, η αποκατάσταση απαιτήσει ημέρες, οι πανηγυρικές ανακοινώσεις για τον ψηφιακό μετασχηματισμό ελάχιστη παρηγοριά θα του προσφέρουν.
Υπάρχει, όμως, μια λεπτομέρεια που η κυβέρνηση δεν μπορεί να προσπεράσει. Τα ζητήματα αυτά είχαν τεθεί πριν από τις τελευταίες διεθνείς προειδοποιήσεις και είχαν φτάσει μέχρι τη Βουλή.
Ο Τάσος Οικονομόπουλος, κατά τη συζήτηση για την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, είχε θέσει ζητήματα στελέχωσης και οργάνωσης του μηχανισμού προστασίας των ψηφιακών υποδομών. Τον Μάρτιο του 2026 επανήλθε με ερωτήματα για τη συνέχιση των συναλλαγών σε περίπτωση ψηφιακής κατάρρευσης και για τη σημασία των μετρητών ως εναλλακτικού μέσου πληρωμής. Η συνάφεια με τις βρετανικές συστάσεις είναι αξιοπρόσεκτη.
Η Ασπασία Κουρουπάκη έχει επίσης θέσει, με κοινοβουλευτικές ερωτήσεις, ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, ψηφιακής ταυτοποίησης και ασφάλειας πληροφοριακών συστημάτων. Ο Σπύρος Τσιρώνης έχει παρέμβει σε θέματα προστασίας δεδομένων και ψηφιακής διοίκησης, ενώ ο Δήμος Θανάσουλας έχει αναδείξει κινδύνους από τη συγκέντρωση πληροφοριών και την αδιαφάνεια των αλγοριθμικών διαδικασιών. Παράλληλα, η Θεματική Ομάδα Ψηφιακής Διακυβέρνησης της ΝΙΚΗΣ έχει επιμείνει στην ανάγκη ανεξάρτητων ελέγχων ασφαλείας.
Κανείς, ασφαλώς, δεν ισχυρίζεται ότι είχε προβλέψει τη συγκεκριμένη ευπάθεια της PHP. Όταν, όμως, οι κίνδυνοι της ψηφιακής εξάρτησης έχουν επισημανθεί εγκαίρως, δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι ρωτήθηκε στη Βουλή. Χρειάζεται να μάθουμε τι απαντήθηκε και, κυρίως, τι έγινε στη συνέχεια.
Η κυβέρνηση μπορεί να επικαλείται τις ασκήσεις κυβερνοασφάλειας που πραγματοποιήθηκαν. Εκείνο, όμως, που δεν έχει καταστεί σαφές από τα δημοσιοποιημένα στοιχεία είναι αν δοκιμάστηκε η δυνατότητα του κράτους να συνεχίσει να εξυπηρετεί τους πολίτες όταν κρίσιμα ψηφιακά συστήματα τεθούν εκτός λειτουργίας για ημέρες. Πώς θα λειτουργήσουν τα νοσοκομεία; Πώς θα γίνουν οι επείγουσες συναλλαγές; Πώς θα εξυπηρετηθούν οι ηλικιωμένοι; Διότι άλλο να αντιμετωπίζεις μια κυβερνοεπίθεση και άλλο να κρατάς όρθιο το κράτος όταν αυτή πετύχει.
Υπάρχει και μια ακόμη πλευρά που δεν χωρά εύκολα στις παρουσιάσεις των υπουργείων. Όσο περισσότερες κρίσιμες λειτουργίες στηρίζονται σε τεχνολογίες και υποδομές που δεν ελέγχονται πλήρως από το ελληνικό κράτος, τόσο πιο επιτακτικό γίνεται το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας. Η εξάρτηση, άλλωστε, δεν παύει να είναι εξάρτηση επειδή συνοδεύεται από συμβάσεις και διαβεβαιώσεις καλής λειτουργίας.
Κανείς δεν ζητά να επιστρέψουμε στις ουρές, στις σφραγίδες και στους φακέλους. Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στον εκσυγχρονισμό και στην άνευ όρων εξάρτηση. Η ΝΙΚΗ έχει αναδείξει την ανάγκη να διατηρεί ο πολίτης τη δυνατότητα εξυπηρέτησης και χωρίς ψηφιακά μέσα, να ελέγχονται ανεξάρτητα τα κρίσιμα πληροφοριακά συστήματα και να διασφαλίζεται ο ουσιαστικός έλεγχος των κρατικών υποδομών.
Σε αυτά πρέπει να προστεθεί ένα σαφές σχέδιο συνέχισης των βασικών δημόσιων υπηρεσιών σε περίπτωση παρατεταμένης ψηφιακής κρίσης. Διότι η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από όσα μπορεί να κάνει ένα κράτος με την τεχνολογία, αλλά και από όσα εξακολουθεί να μπορεί να κάνει χωρίς αυτήν.
Η Βρετανία ζητά από τους πολίτες της να προετοιμαστούν για τρεις ημέρες σοβαρών διαταραχών. Η ελληνική κυβέρνηση, που τόσο υπερηφανεύεται για τα ψηφιακά της επιτεύγματα, οφείλει να εξηγήσει τι έχει προβλέψει για τις ίδιες τρεις ημέρες.
Διότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσο ψηφιακό κράτος θα έχουμε όταν όλα λειτουργούν. Είναι πόσο κράτος θα απομείνει όταν τα ψηφιακά συστήματα πάψουν να λειτουργούν.
Γεώργιος Νικολάκος
Μέλος του Βουλευτηρίου της ΝΙΚΗΣ
Τομεάρχης Επικοινωνίας