Το πλοίο έφυγε από το Ηράκλειο και το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου πρέπει επιτέλους να προχωρήσει. Η εικόνα, όμως, ενός ερευνητικού σκάφους που λύνει κάβους αφήνει αναπάντητο το ερώτημα από το οποίο θα κριθεί η επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας: με ποιους όρους συνεχίζει και τι έχει εξασφαλιστεί, ώστε να ολοκληρώσει τη δουλειά του;
Η Άγκυρα έσπευσε να δώσει τη δική της απάντηση. Με τη NAVTEX της 10ης Νοεμβρίου ισχυρίζεται ότι οι διαδρομές των ερευνών έχουν συντονιστεί με τις τουρκικές αρχές και ότι έχει εξασφαλιστεί η συγκατάθεσή τους. Εμφανίζει, μάλιστα, τις εργασίες να εκτελούνται σε υφαλοκρηπίδα την οποία διεκδικεί ως τουρκική. Για έργο άλλων και με χρήματα άλλων, επιχειρεί να εγκατασταθεί στη θέση του οικοδεσπότη που επιτρέπει στους επισκέπτες να περάσουν. Καθόλου άσχημη θέση, εφόσον της αναγνωριστεί στην πράξη.
Η Αθήνα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1441/26 του σταθμού Ηρακλείου, απορρίπτοντας την τουρκική αναγγελία ως άκυρη και επαναβεβαιώνοντας την ισχύ της ελληνικής. Το κείμενο παραπέμπει στις ελληνικές άδειες για τις εργασίες στις περιοχές ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας που προσδιορίζει, καθώς και στην αρμοδιότητα του Ηρακλείου για την έκδοση NAVTEX. Η ελληνική θέση έχει, συνεπώς, καταγραφεί επισήμως.
Η εξέλιξη αυτή φέρνει στην επιφάνεια το ερώτημα που συνοδεύει τη γαλλική διπλωματική παρέμβαση. Τι ακριβώς διευθετήθηκε, αφού η Τουρκία παρουσιάζεται να εγκρίνει τις έρευνες και η Ελλάδα απορρίπτει την αρμοδιότητά της; Η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει τη γαλλική διακοίνωση απλή ενημέρωση, ενώ η Άγκυρα επικαλείται συντονισμό και συγκατάθεση. Ο τουρκικός ισχυρισμός δεν αποδεικνύει ελληνική αποδοχή, δείχνει όμως καθαρά ποιο πολιτικό κέρδος επιδιώκεται.
Μια συνεννόηση μπορεί να επιτρέπει τις εργασίες, αφήνοντας κάθε πλευρά να διατηρεί τις θέσεις της. Η αντοχή της, όμως, εξαρτάται από όσα έχουν εξασφαλιστεί για τη στιγμή της επόμενης διαφωνίας. Εκεί βρίσκεται η ευθύνη του κ. Μητσοτάκη και του κ. Γεραπετρίτη, διότι η εκκίνηση του πλοίου προσφέρεται για κυβερνητικές ανακοινώσεις, ενώ η συνέχιση του έργου απαιτεί προετοιμασία που θα αντέξει και έξω από αυτές.
Η απαίτηση της Τουρκίας για συναίνεση ήταν ήδη δημόσια πριν από τον απόπλου. Στην προηγούμενη αναγγελία της δήλωνε ότι δεν είχε συναινέσει, ενώ στη νέα υποστηρίζει ότι η συγκατάθεσή της εξασφαλίστηκε. Η απόπειρα να εμφανιστεί ως αδειοδότης όφειλε, επομένως, να αποτελεί βασικό σενάριο της ελληνικής προετοιμασίας. Αν η κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε, τίθεται ζήτημα επάρκειας. Αν το είχε προβλέψει, οφείλει να εξηγήσει πώς έχει προετοιμαστεί για τη συνέχεια.
Διότι η κρίση μπορεί να επιστρέψει ακριβότερη, όταν έχουν ήδη κινητοποιηθεί πλοία, δεσμευτεί χρήματα και ενεργοποιηθεί προθεσμίες. Κάθε ημέρα αναμονής θα αυξάνει την πίεση σε εκείνους που θέλουν να ολοκληρώσουν το έργο, ενώ η Άγκυρα θα μπορεί να διαπραγματεύεται με μεγαλύτερη άνεση, έχοντας αφήσει στους άλλους το χρονόμετρο και τον λογαριασμό.
Έτσι δημιουργείται και μια επικίνδυνη αντιστροφή ευθυνών. Η τουρκική απαίτηση αντιμετωπίζεται ως δεδομένο και η ελληνική επιμονή στην άσκηση δικαιωμάτων εξετάζεται με το κριτήριο αν διαταράσσει την ηρεμία. Η Άγκυρα βάζει το εμπόδιο και η Αθήνα καλείται να αποδείξει πόσο υπεύθυνα θα το υπομείνει. Εφόσον αντιδράσει, θα της ζητείται αυτοσυγκράτηση, ενώ, αν περιοριστεί, θα εισπράττει επαίνους για τη σύνεσή της. Ο υπεύθυνος της έντασης μπορεί, στο τέλος, να ζητά και αναγνώριση επειδή δέχθηκε να τη χαμηλώσει.
Αυτό είναι σοβαρό στρατηγικό κέρδος για όποιον το επιτυγχάνει. Δημιουργεί ένα εμπόδιο και μεταφέρει στον απέναντι το κόστος της άρσης του, γνωρίζοντας ότι η αγωνία για την επένδυση θα ενισχύει την πίεση για συμβιβασμό. Εφόσον η μέθοδος αποδίδει, η επανάληψή της γίνεται ελκυστική. Κάθε προσωρινή διευθέτηση κινδυνεύει τότε να προετοιμάζει την επόμενη απαίτηση.
Για να αποκτήσει τέτοια επιρροή, η Τουρκία αρκεί να καταστήσει αξιόπιστη την απειλή παρεμπόδισης. Οι άλλοι θα χρηματοδοτούν το καλώδιο, θα πληρώνουν τα συνεργεία και θα μετρούν τις καθυστερήσεις, ενώ εκείνη θα προσέρχεται με τους όρους της. Ένα έργο που σχεδιάζεται για να μειώσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου κινδυνεύει έτσι να αποκτήσει ως προϋπόθεση την πολιτική εξάρτηση από την τουρκική ανοχή.
Σε αυτό όφειλε να έχει επικεντρωθεί η ελληνική διπλωματία πριν λυθούν οι κάβοι. Η συνεννόηση με τη Γαλλία και την Κύπρο έπρεπε να καλύπτει το περιεχόμενο της επικοινωνίας με την Τουρκία, την κοινή απόρριψη κάθε αξίωσης έγκρισης και την αντιμετώπιση μιας νέας παρεμπόδισης. Η σαφήνεια των διατυπώσεων αποκτά πρακτική αξία όταν οι εμπλεκόμενοι έχουν συμφωνήσει πώς θα τις υποστηρίξουν.
Η γαλλική συμμετοχή και η ευρωπαϊκή σημασία του έργου έδιναν στην Αθήνα περιθώριο να επιδιώξει συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Ποιος θα αντιδρούσε, με ποια μέσα και ποιες συνέπειες θα αντιμετώπιζε η Τουρκία αποτελούν ζητήματα ουσιαστικού σχεδιασμού. Στην ίδια προσπάθεια εντάσσεται η επιχειρησιακή ετοιμότητα των Ενόπλων Δυνάμεων, καθώς η εκπαίδευση, η αντοχή των πληρωμάτων και η δυνατότητα αντίδρασης στηρίζουν την αξιοπιστία των πολιτικών αποφάσεων.
Τι από αυτά έχει εξασφαλιστεί; Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει χωρίς να δημοσιοποιήσει επιχειρησιακές λεπτομέρειες, εξηγώντας τις πολιτικές δεσμεύσεις που στηρίζουν τη συνέχεια του έργου. Η γαλλική διαμεσολάβηση αφήνει ακέραιη την ελληνική ευθύνη, ακόμη κι αν τα χαρτιά παραδόθηκαν από ξένα χέρια.
Το πλοίο έφυγε. Αν αύριο η Τουρκία επιχειρήσει να επιβάλει όρους επικαλούμενη τη συγκατάθεσή της, οι εργασίες θα συνεχιστούν ή θα επιστρέψει το πλοίο στην αναμονή και η κυβέρνηση στις καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις;
Γιατί, αν για κάθε επόμενο βήμα πρέπει να είναι ικανοποιημένη η Άγκυρα, τότε η Τουρκία θα έχει πετύχει κάτι σοβαρό: να διαπραγματεύεται με ποιους όρους θα επιτρέψει αυτό που δεν δικαιούται να απαγορεύσει.
Και τότε το επόμενο τηλεφώνημα θα συνοδεύεται από λογαριασμό. Τον οποίο δεν θα πληρώσουν προσωπικά ούτε ο κ. Μητσοτάκης ούτε ο κ. Γεραπετρίτης.
Γεώργιος Νικολάκος
Τομεαρχης Επικοινωνίας
Μέλος Βουλευτηρίου της ΝΙΚΗΣ