Στο νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο και στις παγίδες που μπορεί να κρύβει για την Ελλάδα αναφέρθηκε ο Παναγιώτης Δούμας, υπεύθυνος της θεματικής ομάδας της ΝΙΚΗΣ για το Μεταναστευτικό, μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό 92,2 FM.
Ο κ. Δούμας περιέγραψε το μεταναστευτικό ως ζήτημα που βρίσκεται ακόμη μπροστά μας, με πολύ μεγαλύτερη ένταση από αυτή που έχει ήδη ζήσει η χώρα. Όπως είπε, όσα συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα δεν είναι τίποτε σε σχέση με όσα μπορεί να ακολουθήσουν, εάν η πολιτεία συνεχίσει να αντιμετωπίζει το πρόβλημα με την αίσθηση ότι η χώρα έχει κάποια ιδιαίτερη ασυλία σε σχέση με όσα βλέπουν άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο νέο Σύμφωνο, το οποίο, όπως σημείωσε, έχει ήδη ενσωματωθεί στην ελληνική έννομη τάξη και αντικαθιστά το προηγούμενο καθεστώς του Δουβλίνου. Σύμφωνα με τον ίδιο, το βασικό στοιχείο του νέου πλαισίου είναι ο λεγόμενος μηχανισμός αλληλεγγύης. Πίσω όμως από τη λέξη αυτή, ο κ. Δούμας βλέπει ένα μεγάλο κενό. Τα κράτη-μέλη μπορούν να συμμετέχουν με διαφορετικούς τρόπους, είτε παίρνοντας μετανάστες στο έδαφός τους, είτε δίνοντας χρήματα, είτε προσφέροντας προσωπικό, υποδομές ή τεχνική βοήθεια.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί να μείνει με το πραγματικό βάρος, ενώ άλλες χώρες θα περιορίζονται σε μια τυπική συμμετοχή. Ο ίδιος εξήγησε ότι οι χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Κύπρος και η Μάλτα, βρίσκονται μόνιμα στην αιχμή του προβλήματος. Από την άλλη πλευρά, μεγάλες χώρες της Ευρώπης έχουν ήδη λόγους ή πολιτικές προθέσεις να αποφύγουν την ουσιαστική συμμετοχή σε μετεγκαταστάσεις. Έτσι, ο μηχανισμός που παρουσιάζεται ως ευρωπαϊκή αλληλεγγύη μπορεί να αποδειχθεί μια διαδικασία που αφήνει τα κράτη εισόδου μόνα τους.
Ο Παναγιώτης Δούμας στάθηκε ειδικά στην Κρήτη, όπου οι αφίξεις από τη Βόρεια Αφρική έχουν αυξήσει την ανησυχία. Όπως είπε, «οι τοπικές κοινωνίες δεν αντιδρούν από ιδιοτροπία. Έχουν μπροστά τους την εμπειρία της Μόριας, της Μυτιλήνης και συνολικά του Ανατολικού Αιγαίου. Έχουν δει τι μπορεί να σημαίνει μια δομή που ξεκινά ως προσωρινή λύση και μετατρέπεται σε μόνιμη εστία προβλημάτων. Η Κρήτη είναι νησί με ισχυρή τουριστική οικονομία, με ζωντανές κοινότητες και με πολίτες που δεν θέλουν να δουν τον τόπο τους να μπαίνει σε μια κατάσταση ασφυξίας».
Για το νέο πλαίσιο των διαδικασιών στα σύνορα, ο κ. Δούμας εξήγησε ότι προβλέπεται γρήγορος έλεγχος, ταυτοποίηση και εξέταση του αιτήματος μέσα σε σύντομο χρόνο. Θεωρητικά, αυτό μπορεί να δείχνει πιο αυστηρό. Στην πράξη όμως, όπως τόνισε, «χρειάζονται δομές, προσωπικό, συμφωνίες επιστροφών και χώρες που θα δέχονται πίσω όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Χωρίς αυτά, η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί άδεια από πραγματικό αποτέλεσμα».
«Όπως έχουν γίνει τα πράγματα, όποιος έρχεται εδώ, μένει εδώ». Σε αυτή τη διαπίστωση συμπύκνωσε τον μεγαλύτερο φόβο του για την επόμενη μέρα του Συμφώνου. Αν οι επιστροφές δεν λειτουργήσουν και αν οι άλλες χώρες δεν δεχθούν ουσιαστικό βάρος, η Ελλάδα θα μετατραπεί σε χώρο αναμονής, παραμονής και σταδιακής εγκατάστασης.
Ο κ. Δούμας άσκησε κριτική και στον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση παρουσιάζει το κόστος του μεταναστευτικού. Όπως είπε, υπάρχει η εντύπωση ότι τα έξοδα καλύπτονται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Αυτή η εικόνα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ελλιπής. Η Ευρώπη μπορεί να καλύπτει μέρος της υποδοχής και της φιλοξενίας, όμως όταν μεγάλος αριθμός ανθρώπων παραμένει στην Ελλάδα, το βάρος περνά στον κρατικό προϋπολογισμό και στις δημόσιες υποδομές.
Υγεία, παιδεία, δικαιοσύνη, αστυνομία, κοινωνικές υπηρεσίες, στέγαση και σωφρονιστικό σύστημα δέχονται πρόσθετη πίεση. Ο Έλληνας πολίτης ήδη βλέπει νοσοκομεία που δυσκολεύονται, σχολεία που κλείνουν, δικαστήρια που καθυστερούν και υπηρεσίες που δεν επαρκούν. Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, κάθε νέα επιβάρυνση έχει πραγματικό κόστος, ακόμη κι όταν εμφανίζεται στα χαρτιά ως ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Ο κ. Δούμας θύμισε μάλιστα ότι και τα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν πέφτουν από τον ουρανό, καθώς μέρος τους προέρχεται και από τους Έλληνες φορολογούμενους.
Καυστική ήταν και η αναφορά του στη Frontex. Όπως είπε, η ευρωπαϊκή υπηρεσία δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός που επιτηρεί το ελληνικό Λιμενικό και περιορίζει στην πράξη τη δυνατότητα φύλαξης των συνόρων. Το Λιμενικό χρειάζεται στήριξη, μέσα και πολιτική κάλυψη, επειδή βρίσκεται καθημερινά σε συνθήκες μεγάλης πίεσης. Οι άνδρες και οι γυναίκες που φυλάνε θαλάσσια σύνορα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως ύποπτοι κάθε φορά που επιχειρούν να κάνουν τη δουλειά τους.
Για τον κ. Δούμα, η Ελλάδα οφείλει να διεκδικήσει ειδικό καθεστώς προστασίας των συνόρων της και να πιέσει μαζί με άλλες χώρες του Νότου για πραγματική αποτροπή πριν οι βάρκες φτάσουν στα ελληνικά χωρικά ύδατα. Όπως υπογράμμισε, «το ζητούμενο δεν είναι να μιλά κανείς προκλητικά ή ανεύθυνα για ανθρώπινες ζωές, αλλά να αποτρέπεται εγκαίρως η παράνομη διέλευση και να μη μετατρέπεται το Λιμενικό σε μόνιμο στόχο καταγγελιών».
Στη συνέντευξη συνδέθηκε και το μεταναστευτικό με το δημογραφικό. Ο κ. Δούμας ανέφερε ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε δημογραφικό κατήφορο. «Χωριά αδειάζουν, οικογένειες δυσκολεύονται, σχολεία παύουν να λειτουργούν και η επαρχία χάνει πληθυσμό». Σε αυτή τη συνθήκη, η διαρκής είσοδος ξένων πληθυσμών, χωρίς πολιτισμική συνοχή με τη χώρα, δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην κοινωνική σύνθεση και στην εθνική συνέχεια.
Παράλληλα, στάθηκε και στην ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος ζωής που έχει επιβληθεί, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Μίλησε για ένα lifestyle που απαξιώνει την οικογένεια, τη μητρότητα και την παραδοσιακή παιδική οικογένεια, μετατρέποντας την απόκτηση παιδιών σε βάρος αντί για φυσική προτεραιότητα μιας υγιούς κοινωνίας. Κατά τον ίδιο, η αντιμετώπιση του δημογραφικού δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε επιδόματα. Χρειάζεται παιδεία, αλλαγή προτύπων, στήριξη της οικογένειας και επιστροφή στην αξία της μητρότητας.
Πόσους μπορεί να αντέξει η Ελλάδα; Με ποιες δομές; Με ποιο κόστος; Με ποιες επιστροφές; Με ποια προστασία των συνόρων; Η κυβέρνηση κρύβει για ακόμα μια φορά τις μεγάλες αλήθειες. Το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο παρουσιάζεται ως λύση, όμως η εφαρμογή του μπορεί να φορτώσει στη χώρα πολλα περισσότερα και πιο επικίνδυνα βάρη από όσα ήδη σηκώνει.