Η έννοια της συνεργασίας δεν είναι για τους Έλληνες κάτι ξένο, αλλά μια βιωμένη πραγματικότητα που έχει βρει διαχρονική εφαρμογή μέσα από την ενορία και την κοινότητα. Ήδη από την εποχή της Ρωμανίας, οι συντεχνίες και οι αδελφότητες προσέφεραν προστασία και στήριξη στα μέλη τους. Η κορύφωση του ελληνικού συνεργατισμού ήρθε το 1780 με την Κοινή Συντροφία και Αδελφότητα των Αμπελακίων.
Εκεί, έξι χιλιάδες μέτοχοι, από τον καλλιεργητή μέχρι τον τεχνίτη, ένωσαν τις δυνάμεις τους δημιουργώντας τον πρώτο παγκόσμιο συνεταιρισμό, ο οποίος κυριάρχησε στις αγορές της Ευρώπης με το βαμμένο βαμβακερό νήμα. Τα Αμπελάκια δεν παρήγαν μόνο πλούτο· παρήγαν πολιτισμό, σχολεία και εθνική συνείδηση, αποδεικνύοντας ότι ο Έλληνας, όταν ομονοεί υπό μία πνευματική σκέπη, είναι ανίκητος.
Στο ελεύθερο ελληνικό κράτος, μετά την Επανάσταση του 1821, η γη μοιράστηκε σε μικροϊδιοκτήτες. Το 1915, ο νόμος 602 αποτέλεσε σταθμό, επιτρέποντας στους αγρότες να αμυνθούν απέναντι στους μεγαλοτσιφλικάδες και τους τοκογλύφους. Συνεταιρισμοί, όπως εκείνος του Μαρκοπούλου (1914) ή της Ένωσης Σουλτανοπαραγωγών Κρήτης, έσωσαν τον αγροτικό κόσμο από την εξαθλίωση και στήριξαν την κοινωνική συνοχή σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές, όπως η περίοδος μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Μετά το 1981, όμως, το συνεταιριστικό κίνημα υπέστη μια τραγική μετάλλαξη. Η είσοδος στην ΕΟΚ έφερε αφθονία χρημάτων, συνοδεύτηκε όμως από την απώλεια της παραγωγικής ηθικής, με βαριά ευθύνη της τότε κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. Οι διοικήσεις των συνεταιρισμών μετατράπηκαν σε φυτώρια κομματικών στελεχών, ενώ τα δάνεια της Αγροτικής Τράπεζας χρησιμοποιούνταν συχνά για κατανάλωση και όχι για επενδύσεις, δημιουργώντας παρασιτικούς συνεταιρισμούς.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική σχεδιάστηκε για να ελέγχει την παραγωγή και όχι για να την αυξάνει. Μέσω των επιδοτήσεων, ο Έλληνας αγρότης εθίστηκε στην απραξία, ενώ οι ποσοστώσεις τον ανάγκασαν να ξεριζώσει ιστορικές καλλιέργειες, όπως τα τεύτλα και τον καπνό, ώστε να μη θίγεται ο βορειοευρωπαϊκός ανταγωνισμός.
Στη σημερινή εποχή της λεγόμενης «Μεγάλης Επανεκκίνησης», την οποία πρεσβεύει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ —και της οποίας γνωστός υποστηρικτής είναι ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης— και εν μέσω παγκόσμιας επισιτιστικής αστάθειας, ο συνεταιρισμός οφείλει να επανιδρυθεί πάνω σε ιδεολογικές και πατριωτικές βάσεις.
Δεν νοείται σύγχρονος συνεταιρισμός χωρίς δικό του τυποποιητήριο, χωρίς δίκτυο διανομής και χωρίς ισχυρό σήμα. Ο Έλληνας αγρότης πρέπει να καρπώνεται την προστιθέμενη αξία της παραγωγής του και όχι να παραδίδει το προϊόν του χύμα στους εμπόρους των εθνών.
Απέναντι στις πολυεθνικές που επιβάλλουν μεταλλαγμένους σπόρους μίας χρήσης, ο συνεταιρισμός καθίσταται θεματοφύλακας των ελληνικών παραδοσιακών σπόρων, διασφαλίζοντας ότι η γη μας θα παραμείνει γόνιμη για τις επόμενες γενιές.
Παράλληλα, οι συνεταιρισμοί μπορούν να λειτουργήσουν ακόμη και μέσα σε περιοριστικά θεσμικά πλαίσια, μετατρεπόμενοι σε ενεργειακές κοινότητες. Με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και μονάδων βιομάζας, προσφέρουν στα μέλη τους ενέργεια στο κόστος παραγωγής, ακυρώνοντας στην πράξη την «πράσινη» απάτη των χρηματιστηρίων ενέργειας που επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αξιοποιώντας την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη βιωσιμότητα, οι συνεταιρισμοί μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις με Δήμους και Περιφέρειες για την τροφοδοσία σχολείων, νοσοκομείων και στρατοπέδων, προτάσσοντας το χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα των τοπικών προϊόντων. Παράλληλα, με τη χρήση τεχνολογιών blockchain, εγγυώνται την προέλευση κάθε κιλού λαδιού ή φέτας, εκμηδενίζοντας την παρανομία που ευδοκιμεί μέσα στην κρατική αδιαφορία.
Για τη ΝΙΚΗ, ο συνεταιρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της Περιφερειακής Αναγέννησης. Δεν θα είναι μια απρόσωπη εταιρεία, αλλά μια αδελφότητα θεμελιωμένη στην εμπιστοσύνη, την τιμιότητα και τον σεβασμό στον μόχθο του αδελφού. Αυτές οι αξίες, αξίες της Ρωμιοσύνης, συνιστούν το μοναδικό πραγματικό ανάχωμα απέναντι στην αποσύνθεση που επιβάλλει ο δυτικός ατομικισμός.
Η Ελλάδα θα ξαναγίνει κυρίαρχη όταν ο Έλληνας αγρότης πάψει να είναι επαίτης των Βρυξελλών και γίνει ξανά νοικοκύρης στη γη του. Οι συνεταιρισμοί είναι το όχημα αυτής της μετάβασης. Είναι η εφαρμοσμένη πατριωτική οικονομία: συλλογική δράση για το εθνικό καλό, με όπλα την παράδοση, την τεχνολογία και την αδιαπραγμάτευτη αγάπη για την ελληνική γη.
Χριστόδουλος Μολύβας
Επικεφαλής Θεματικής Ομάδας Ανάπτυξης και Επενδύσεων