Η κυβέρνηση Μητσοτάκη θέλει να χωρέσει ολόκληρο το κράτος στο κινητό μας. Προς το παρόν, δυσκολεύεται να μας εξηγήσει ποιος κρατά τα κλειδιά. Κάθε εφαρμογή βαφτίζεται μεταρρύθμιση, κάθε διασύνδεση παρουσιάζεται ως άλμα και κάθε επένδυση συνοδεύεται από τις απαραίτητες φωτογραφίες. Ώσπου εμφανίζεται μια πραγματική απειλή και η συζήτηση κατεβαίνει από τις υπουργικές οθόνες στα ψυγεία των επιχειρήσεων. Εκεί, βεβαίως, τα επικοινωνιακά επιτεύγματα δεν συντηρούν το κρέας.
Στην τηλεόραση είδαμε ιδιοκτήτη κρεοπωλείου και τεχνικό να περιγράφουν παρέμβαση στο σύστημα ελέγχου των ψυγείων, αλλαγές στις ρυθμίσεις και αδυναμία άμεσης ανάκτησης του ελέγχου. Οι καταγγελίες απαιτούν πλήρη διερεύνηση για την έκταση και τις συνέπειες του περιστατικού. Το αντικείμενό τους, πάντως, είναι απολύτως πραγματικό: τρόφιμα, περιουσίες και ασφάλεια καταναλωτών. Η ψηφιακή τρύπα μπορεί να βγάλει ζημιά στον πάγκο του επαγγελματία και κίνδυνο στο τραπέζι της οικογένειας.
Η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας είχε ήδη εντοπίσει περισσότερους από 300 ελεγκτές εμπορικής ψύξης εκτεθειμένους στο διαδίκτυο και είχε προειδοποιήσει από τις 14 Οκτωβρίου. Στις 5 Νοεμβρίου ανέφερε ότι δεν είχε καταγραφεί επίσημα σχετικό περιστατικό στις υπηρεσίες της. Άρα, οι δημόσιες καταγγελίες υπήρχαν, αλλά η επίσημη καταγραφή εκκρεμούσε. Κάπου ανάμεσα στην τηλεόραση και στον αρμόδιο μηχανισμό, η ενημέρωση αναζητούσε ακόμη τον δρόμο της.
Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει τι ακολούθησε την προειδοποίηση. Ποιος επικοινώνησε με τις επιχειρήσεις; Ποιος έλεγξε αν εφαρμόστηκαν τα μέτρα; Πόσα συστήματα θωρακίστηκαν; Διότι το «είχαμε προειδοποιήσει» μπορεί να είναι χρήσιμο για τον υπηρεσιακό φάκελο. Για την επιχείρηση που χάνει τον έλεγχο των ψυγείων της, χρειάζεται κάτι περισσότερο από ένα χαρτί που αποδεικνύει ότι κάποιος είχε δίκιο.
Κι ενώ αυτά απαιτούν απαντήσεις, η κυβέρνηση επιμένει στην επιβολή του Προσωπικού Αριθμού και των νέων ταυτοτήτων. Εκεί βρίσκει αποφασιστικότητα. Ο πολίτης πρέπει να προσαρμοστεί, να καταχωριστεί, να ακολουθήσει. Όταν, όμως, εκείνος ζητά απολογισμό της προστασίας του, τι εισπράττει; Περισσότερες διαβεβαιώσεις; Η υποχρεωτικότητα προχωρά με κυβερνητικό βήμα. Οι εγγυήσεις λαχανιάζουν από πίσω.
Παράλληλα, απειλές για βόμβες αναστάτωσαν ευρωπαϊκές πτήσεις, προκαλώντας εκτροπές, έκτακτες προσγειώσεις και κινητοποίηση των αρχών. Η σύνδεσή τους με κυβερνοεπίθεση δεν έχει επιβεβαιωθεί, όπως διευκρίνισε ο αρμόδιος Ευρωπαίος επίτροπος. Δεν χρειάζεται να κατασκευάσουμε έναν κοινό δράστη για να δούμε το κοινό πρόβλημα. Κρίσιμες λειτουργίες διαταράσσονται και χιλιάδες άνθρωποι υφίστανται τις συνέπειες. Η αντοχή των υποδομών εξετάζεται εκείνη την ώρα. Τα εγκαίνια έχουν ήδη τελειώσει.
Στα χρηματιστήρια, πάλι, η ψηφιακή ευφορία συνάντησε τον δικό της λογαριασμό. Στις 5 Νοεμβρίου ο S&P 500 έχασε 4,4% και ο Nasdaq 5,5%. Στο επίκεντρο βρέθηκαν εταιρείες συνδεδεμένες με την επέκταση των υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, καθώς αυξήθηκαν οι φόβοι για περιορισμούς στα data centers, μαζί με τις ανησυχίες για χρηματοδότηση και αποτιμήσεις. Η πτώση δεν συνιστά απόδειξη τεχνολογικής χρεοκοπίας. Αρκεί, όμως, για να θυμίσει ότι ακόμη και η πιο λαμπερή επενδυτική υπόσχεση έχει ρίσκο. Το μέλλον δεν υπογράφει εγγυημένη απόδοση.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες η αντίδραση έχει κοινωνικό βάθος. Έρευνα του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια κατέγραψε αντίθεση του 61% των ενηλίκων στην κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων στην περιοχή τους, με πλειοψηφίες και στους Δημοκρατικούς και στους Ρεπουμπλικανούς. Παράλληλα, δημόσιες αρχές επιβάλλουν περιορισμούς, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες για ηλεκτρική ενέργεια, νερό και επιβάρυνση των τοπικών κοινωνιών. Οι άνθρωποι που ζουν στη χώρα των τεχνολογικών κολοσσών άρχισαν να κοιτούν και τον μετρητή.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αντιθέτως, στις 22 Σεπτεμβρίου διαβεβαίωνε ότι «στην Ελλάδα δεν έχουμε δει καμία σημαντική αντίδραση κατά των data centers». Εξαιρετικά βολικό για την κυβερνητική παρουσίαση. Εκεί όπου άλλες κοινωνίες ζητούν εξηγήσεις, η ελληνική προσφέρεται ως ήσυχο ακροατήριο. Μόνο που η απουσία αντιδράσεων δεν είναι μελέτη επάρκειας. Ούτε η σιωπή των πολιτών εξουσιοδοτεί τον πρωθυπουργό να υπογράφει τη συγκατάθεσή τους.
Τα μεγάλα κέντρα δεδομένων έχουν σοβαρά μειονεκτήματα. Είναι ενεργοβόρα και, ανάλογα με την τεχνολογία ψύξης, μπορούν να απαιτούν σημαντικές ποσότητες νερού. Συνεπώς, η κυβερνητική προώθησή τους χρειάζεται δημόσιο λογαριασμό. Πόση ισχύς δεσμεύεται; Ποιος πληρώνει τις αναβαθμίσεις των δικτύων; Από πού θα εξασφαλίζεται το νερό και με ποιες προτεραιότητες σε περιόδους στενότητας; Οι επενδύσεις έχουν ιδιοκτήτες. Τα δίκτυα και οι φυσικοί πόροι έχουν και άλλους χρήστες.
Ο βουλευτής Σπύρος Τσιρώνης έθεσε στη Βουλή την αντίφαση, καταγγέλλοντας προνομιακή μεταχείριση των μεγάλων data centers, ενώ αγρότες, βιοτέχνες και μικροί επενδυτές προσκρούουν στο κορεσμένο δίκτυο. Εδώ η κυβέρνηση χρειάζεται να απαντήσει με στοιχεία. Διότι, αν ο ηλεκτρικός χώρος στενεύει για τον παραγωγό και ανοίγει για τον κολοσσό, η ανάπτυξη έχει ήδη διαλέξει πελάτη. Και ο Έλληνας αγρότης δικαιούται να γνωρίζει γιατί περιμένει στην πόρτα.
Το ζήτημα φτάνει βαθύτερα, στην ίδια την ελευθερία. Ο Εκπρόσωπος Τύπου Δήμος Θανάσουλας έχει προειδοποιήσει για την αλγοριθμική πιστοληπτική αξιολόγηση και τον κίνδυνο οικονομικών αποκλεισμών. Η Θεματική Ομάδα Ψηφιακής Διακυβέρνησης της ΝΙΚΗΣ έχει αναδείξει τη συγκέντρωση δεδομένων, την εξουσία όσων τα ελέγχουν και την αφαίρεση εναλλακτικών, μέχρι ο πολίτης να βρεθεί χωρίς επιλογή. Το «για τη διευκόλυνσή σας» χρειάζεται προσοχή όταν καταλήγει στο «διαφορετικά δεν εξυπηρετείστε».
Αυτό ανέδειξε και το «Ψηφιακό κράτος με πήλινα πόδια»: την ανάγκη να λειτουργούν οι βασικές υπηρεσίες όταν τα συστήματα αποτύχουν, με μετρητά, φυσική εξυπηρέτηση, ασφαλή τοπικό έλεγχο και ανθρώπινη παρέμβαση. Η αναλογική εφεδρεία διατηρεί μια έξοδο. Κι ένα σύστημα που καταργεί τις εξόδους του χρειάζεται πολύ αυστηρότερο έλεγχο από εκείνον που υπόσχεται ευκολίες.
Ας μη βιάζεται, λοιπόν, το Μαξίμου να εκλάβει τη σιωπή ως συγκατάθεση. Πίσω από τις κορδέλες μένει ο λογαριασμός: ενέργεια, νερό, δεδομένα, εξαρτήσεις. Η παγκοσμιοποίηση των υποδομών δεν εξαφανίζει την κυβερνητική ευθύνη ούτε μετατρέπει την εθνική κυριαρχία σε υποσημείωση συμβολαίου. Η ΝΙΚΗ έχει θέσει τα ερωτήματα. Ο Μητσοτάκης οφείλει τις απαντήσεις.
Διότι ο πολίτης δεν του χρωστά λευκή επιταγή. Εκείνος του χρωστά προστασία. Και ο Προσωπικός Αριθμός δεν είναι πιστοποιητικό ασφαλείας. Αντίθετα, είναι ο δρόμος για το «σφράγισμα» με το «τσιπάκι» ασφαλείας.