Στην Αθήνα, κάθε νέα καταδίκη του τουρκολιβυκού μνημονίου προσφέρεται ως επιβεβαίωση ότι οι ελληνικές θέσεις διαθέτουν ισχυρά διεθνή ερείσματα. Έχουν ασφαλώς τη σημασία τους αυτές οι τοποθετήσεις. Μόνο που, όσο η ελληνική κυβέρνηση τις προσθέτει στον διπλωματικό της απολογισμό, η Άγκυρα προσθέτει συμφωνίες, στρατιωτικές επαφές και βιομηχανικές συνεργασίες στις σχέσεις της με τις ίδιες χώρες που την καταδικάζουν. Και κάπου εκεί αρχίζει το πρόβλημα με την κυβερνητική αριθμητική. Οι δηλώσεις υποστήριξης μετριούνται εύκολα. Το βάρος τους φαίνεται όταν κάποιος χρειαστεί να πληρώσει το κόστος της υποστήριξής του.
Το Καστελλόριζο βρίσκεται στο βάθος αυτής της ιστορίας. Μια τουρκοαιγυπτιακή οριοθέτηση που θα περιόριζε δραστικά ή θα παρέκαμπτε τη θαλάσσια επήρειά του θα αποτελούσε σοβαρό κέρδος για την Άγκυρα. Η επιδίωξη έχει αποτυπωθεί εδώ και χρόνια. Επίσημες τουρκικές παρουσιάσεις προβάλλουν γραμμή ίσης απόστασης μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου, ενώ η τουρκική διακοίνωση στον ΟΗΕ του 2020 υποστηρίζει ότι νησιά στην «αντίθετη πλευρά» της μέσης γραμμής μεταξύ ηπειρωτικών ακτών δεν πρέπει να δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες πέρα από τα χωρικά τους ύδατα. Αυτή είναι η τουρκική θέση που αναζητεί αποδοχή.
Στις 28 Οκτωβρίου, η Άγκυρα έβαλε ξανά την προσφορά στο τραπέζι. Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υποστήριξε ότι μια συμφωνία με την Τουρκία θα έδινε στην Αίγυπτο περισσότερα από 15.000 επιπλέον τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας, συγκριτικά με ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα. Ο υπολογισμός είναι τουρκικός και δεν επιτρέπει να αποδοθεί όλη αυτή η έκταση αποκλειστικά στο Καστελλόριζο. Αποκαλύπτει, όμως, τον τρόπο προσέγγισης. Η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει την ελληνική σχέση ως χαμένο κέρδος για το Κάιρο. Κάνει προσφορά με θάλασσα που διεκδικεί εις βάρος άλλων.
Για να αποκτήσει πιθανότητες μια τέτοια πρόταση, χρειάζονται σχέσεις που να την υποστηρίζουν. Εκεί εργάζεται η Άγκυρα. Το πρωτόκολλο στρατιωτικής συνεργασίας του Ιουνίου και οι επιστολές προθέσεων του Ιουλίου ακολουθήθηκαν τον Σεπτέμβριο από συμφωνία πωλήσεων για το από κοινού αναπτυγμένο μη επανδρωμένο αεροσκάφος HAMZA 1. Η τουρκική MKE ανακοίνωσε επίσης την ίδρυση εταιρείας στο Κάιρο. Δημιουργούνται συμφέροντα, επαγγελματικές σχέσεις και προσδοκίες που θα έχουν λόγο στις αυριανές αποφάσεις.
Η συνέχεια ήρθε με την επίσκεψη του αρχηγού του τουρκικού Στρατού Ξηράς στην Αίγυπτο στις 26 και 27 Οκτωβρίου και τη ναυτική άσκηση του Νοεμβρίου στην Αλεξάνδρεια. Εκεί διατυπώθηκε και ο στόχος κοινής ναυπήγησης πολεμικών πλοίων, κατά το πρότυπο της συνεργασίας με το Πακιστάν. Υπογεγραμμένη σύμβαση ναυπήγησης δεν έχει επιβεβαιωθεί. Εφόσον προχωρήσει, όμως, θα συνδέσει τα δύο ναυτικά για χρόνια μέσα από εκπαίδευση, συντήρηση και τεχνική υποστήριξη. Μια κυβέρνηση συνυπολογίζει τέτοιους δεσμούς όταν αποφασίζει μέχρι πού θα φθάσει μια αντιπαράθεση.
Ο Φιντάν φροντίζει να υπάρχει και συνεχής πολιτική συνεννόηση. Στις 23 Οκτωβρίου φιλοξένησε την έβδομη υπουργική συνάντηση Τουρκίας, Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Στις 8 και στις 15 Νοεμβρίου συνομίλησε με τον Αιγύπτιο ομόλογό του για κοινές προσπάθειες αποκλιμάκωσης στην περιοχή. Παράλληλα, κρατά ανοικτή τη διεύρυνση του Συμφώνου της Μέκκας, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί αιγυπτιακή προσχώρηση. Η Τουρκία επιδιώκει να αποκτήσει σταθερή θέση στις αιγυπτιακές επιλογές ασφάλειας.
Η Λιβύη προσφέρει ήδη μια προειδοποίηση για όσους θεωρούν δεδομένες τις παλιές τοποθετήσεις. Η ανατολική Βουλή, που αντιστεκόταν στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου. Η αλλαγή δεν καταργεί ελληνικά δικαιώματα. Δείχνει, όμως, ότι η Τουρκία μπορεί να διευρύνει τη στήριξή της ακόμη και σε χώρους όπου είχαν επενδύσει σχέσεις το Κάιρο και η Αθήνα. Οι φιλίες στην εξωτερική πολιτική χρειάζονται περιεχόμενο και διαρκή δουλειά. Οι αναμνηστικές φωτογραφίες έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής από τις δεσμεύσεις που υποτίθεται ότι αποτυπώνουν.
Το Ισραήλ εντάσσει τις θαλάσσιες εξελίξεις στη δική του ασφάλεια. Στην τριμερή συνάντηση με Ελλάδα και Κύπρο στις 5 Νοεμβρίου, η απόρριψη του τουρκολιβυκού συνδέθηκε με την προστασία κρίσιμων υποδομών, ενεργειακών διαδρομών και ναυσιπλοΐας. Η συνεργασία αυτή έχει αξία. Η επιχειρησιακή της χρησιμότητα θα εξαρτηθεί από το τι μπορούν και τι είναι διατεθειμένες να κάνουν οι τρεις πλευρές όταν παρουσιαστεί εμπόδιο.
Η Αίγυπτος εξακολουθεί να απορρίπτει το μνημόνιο, όπως επιβεβαίωσε στη διακοίνωσή της της 5ης Νοεμβρίου. Δεν υπάρχει τεκμήριο ότι αντάλλαξε θαλάσσια δικαιώματα με στρατιωτικές συμφωνίες. Υπάρχει, ωστόσο, μια τουρκική προσπάθεια να αυξηθούν τόσο τα οφέλη της συνεργασίας, ώστε η διαφωνία να παραμένει διαχειρίσιμη. Η Άγκυρα δεν χρειάζεται να πάρει όλους τους φίλους της Ελλάδας με το μέρος της. Της αρκεί να τους δώσει αρκετούς λόγους για να διστάσουν όταν θα χρειαστεί να βρεθούν απέναντί της.
Απέναντι σε αυτή την προσπάθεια, η ελληνική διπλωματία χρειάζεται συγκεκριμένο πρόγραμμα. Η ολοκλήρωση της ελληνοαιγυπτιακής οριοθέτησης προς ανατολάς απαιτεί συστηματικές διαπραγματεύσεις, τεχνική προετοιμασία και σαφείς ελληνικές θέσεις. Το ανοικτό τμήμα της συμφωνίας του 2020 δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως εκκρεμότητα που θα περιμένει υπομονετικά ώσπου να βολέψουν οι περιστάσεις. Η Τουρκία εργάζεται ήδη επάνω σε αυτές τις περιστάσεις.
Η σχέση με το Κάιρο χρειάζεται παράλληλα έργα και δεσμεύσεις που υπηρετούν αμοιβαία συμφέροντα, με μετρήσιμη πρόοδο στην ενέργεια, στις υποδομές και στην αμυντική συνεργασία. Στη Λιβύη απαιτούνται σταθεροί δίαυλοι και με τις δύο πλευρές, ώστε η ελληνική παρουσία να αντέχει στις εσωτερικές ανακατατάξεις. Με την Κύπρο και το Ισραήλ χρειάζεται συμφωνημένος σχεδιασμός για την προστασία υποδομών και τη διαχείριση περιστατικών στη θάλασσα, με γνωστές δυνατότητες και ευθύνες.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει να εξηγήσει τι έχει προετοιμάσει για όλα αυτά. Η τουρκική επιδίωξη μπορεί να αποτύχει. Για να αποτύχει, όμως, χρειάζεται ελληνική εργασία πριν φθάσει η αιγυπτιακή πλευρά μπροστά σε μια πρόταση που θα θεωρεί συμφέρουσα.
Ο τουρκικός χάρτης υπάρχει. Η Άγκυρα δουλεύει για να αποκτήσει και αιγυπτιακή υπογραφή, ενώ η Αθήνα οφείλει να εξηγήσει πώς θα την εμποδίσει. Γιατί κάπως έτσι μπορεί να προετοιμαστεί το έδαφος για νέες Πρέσπες στη θάλασσα, με την Ελλάδα να φθάνει στο τραπέζι έχοντας ήδη λιγότερες επιλογές και την κυβέρνηση να βαφτίζει «έντιμο συμβιβασμό» όσα δεν φρόντισε εγκαίρως να αποτρέψει. Το Καστελλόριζο δεν χρειάζεται υπουργό για να εξηγήσει εκ των υστέρων πόσο δύσκολα ήταν τα πράγματα. Χρειάζεται κυβέρνηση που να τα δυσκολέψει εγκαίρως στην Άγκυρα.
Γεώργιος Νικολάκος
Τομεαρχης Επικοινωνίας
Μέλος Βουλευτηρίου της ΝΙΚΗΣ

