Διπλωματία: Γράφω το παρόν άρθρο με αφορμή τόσο το 2ο Athens Policy Dialogues με θέμα “The Eastern Mediterranean in flux” (Αθήνα, 05.12.2025), όσο και τη πρόσφατη σύγκλιση του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής (Αθήνα, 17.12.2025), με αντικείμενο τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παρουσιάστηκε ένα «συνεκτικό σχέδιο διπλωματικής δράσης», δομημένο σε τρία επίπεδα. Η ρητορική του Υπουργού Εξωτερικών ήταν προσεκτική, αισιόδοξη και θεσμικά αρθρωμένη. Ωστόσο, παρέμεινε αναπάντητο το βασικό πολιτικό ερώτημα: ποια εθνικά συμφέροντα υπηρετεί στην πράξη αυτό το σχέδιο και πώς διασφαλίζεται ότι οι κόκκινες γραμμές της χώρας δεν μετατρέπονται σε αντικείμενο τακτικών παραχωρήσεων;
Στη διεθνή πολιτική, η «ηρεμία» δεν είναι αξία καθαυτή. Είναι εργαλείο. Όταν όμως επιτυγχάνεται με αποδοχή τετελεσμένων ή με σιωπηρή ανοχή στον αναθεωρητισμό, τότε μετατρέπεται από πλεονέκτημα σε στρατηγική παγίδα.
1ο επίπεδο: Περιφερειακή σταθερότητα ή διαχειριζόμενη υποχώρηση;
Η Διακήρυξη των Αθηνών προβλήθηκε ως σημείο αποκλιμάκωσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία, όμως, προσήλθε σε αυτήν όταν και επειδή εξυπηρετούσε τα δικά της συμφέροντα: την αποδέσμευση εξοπλιστικών προγραμμάτων και τη βελτίωση της εικόνας της στη Δύση. Η ελληνική υπογραφή δημιούργησε πολιτικό περιβάλλον «κανονικότητας», χωρίς να συνοδευτεί από ουσιαστική μεταβολή της τουρκικής συμπεριφοράς.
Οι παραβιάσεις του Ελληνικού Εναερίου Χώρου επανήλθαν πρόσφατα, επιβεβαιώνοντας ότι η περίοδος «μηδενικών παραβιάσεων» δεν ήταν προϊόν σταθεροποίησης, αλλά συγκυριακής σιγής. Η Τουρκία συνεχίζει να διευρύνει την ατζέντα των διμερών διαφορών και να δοκιμάζει όρια.
Στη Λιβύη, το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει ενεργό, ενώ η τουρκική στρατιωτική παρουσία ενισχύεται. Αυτό δεν συνιστά σταθερότητα, αλλά εδραίωση γεωστρατηγικών τετελεσμένων εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων.
Η Ελλάδα, αντί να διαμορφώνει την περιφερειακή ασφάλεια, φαίνεται να τη διαχειρίζεται. Και αυτό είναι κρίσιμη διαφορά.
2ο επίπεδο: Συμμαχίες χωρίς Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας;
Δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρή εξωτερική πολιτική χωρίς αδιαβάθμητη Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας. Η απουσία της δεν είναι τεχνικό κενό· είναι πολιτική επιλογή που στερεί από τη χώρα στρατηγική συνέχεια και σαφή προσδιορισμό συμφερόντων και ορίων.
Το Κυπριακό παραμένει το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Δεν είναι ζήτημα «διαχείρισης ισορροπιών», αλλά ζήτημα εισβολής και κατοχής. Η αποδοχή λύσεων που υπονομεύουν την κρατική υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας εξυπηρετεί, τελικά, τον τουρκικό στρατηγικό έλεγχο. Σταθερή εθνική γραμμή πρέπει να είναι μόνο η πλήρης απελευθέρωση και η κατάργηση κάθε καθεστώτος εγγυήσεων.
Στον τομέα της ενέργειας, η Ελλάδα παρουσιάζεται ως «κόμβος», ενώ λειτουργεί κυρίως ως διάδρομος. Κόμβος σημαίνει έλεγχος, παραγωγή και στρατηγικό βάθος. Η εμπλοκή μεγάλων ενεργειακών παικτών μπορεί να αποτελέσει μοχλό εθνικής ισχύος μόνο εφόσον ενταχθεί σε σαφές εθνικό σχέδιο.
Η συνεργασία 3+1 με Κύπρο, Ισραήλ και ΗΠΑ οφείλει να αποκτήσει δεσμευτικό χαρακτήρα. Διαφορετικά, παραμένει ένα σχήμα υψηλού συμβολισμού και χαμηλής στρατηγικής απόδοσης.
3ο επίπεδο: Πολυμερής διάλογος ή κανονικοποίηση του αναθεωρητισμού;
Η πρόταση για πολυμερή διάλογο με Τουρκία και Λιβύη για την Ανατολική Μεσόγειο εμφανίζεται ως «ρεαλιστική». Στην ουσία της, όμως, είναι επικίνδυνη. Η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών δεν είναι πολιτικό forum, αλλά νομική διαδικασία που υπάγεται στο Δίκαιο της Θάλασσας.
Μεταφέροντας το ζήτημα σε γενικευμένο διάλογο ανοίγει ο χώρος νομιμοποίησης αβάσιμων τουρκικών διεκδικήσεων και υπονομεύει την UNCLOS. Η Ελλάδα οφείλει να απαιτεί, ως ελάχιστη προϋπόθεση κάθε συζήτησης, την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία. Χωρίς αυτό, κάθε πολυμερές σχήμα ανακυκλώνει τον αναθεωρητισμό με νέο λεξιλόγιο.
Αντί επιλόγου
Η γεωπολιτική σκηνή μετασχηματίζεται. Οι μεγάλες δυνάμεις επαναπροσδιορίζουν στρατηγικές και ιεραρχούν συμφέροντα. Η Ελλάδα δεν μπορεί να αρκεστεί στον ρόλο του «ήσυχου διαχειριστή».
Η διπλωματία δεν κρίνεται από το πόσο ήρεμα είναι τα νερά, αλλά από το αν τα εθνικά συμφέροντα παραμένουν ακέραια όταν τα κύματα σηκώνονται. Αυτό απαιτεί στρατηγική με περιεχόμενο, σαφείς κόκκινες γραμμές και πολιτικό θάρρος — όχι μόνο καλή διαχείριση.
Τάσος Οικονομόπουλος
Βουλευτής Α’ Ανατολικής Αττικής της ΝΙΚΗΣ