Με τον νέο ν. 5321/2026 θεσπίστηκαν πρόσφατα τα εθνικά μέτρα εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, του γνωστού AI Act. Πρόκειται για ένα αναγκαίο πρώτο βήμα. Η ψήφιση ενός νόμου, όμως, δεν αρκεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το κράτος διαθέτει το προσωπικό, τα μέσα και τους μηχανισμούς που απαιτούνται για να τον εφαρμόσει.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι πλέον μόνο ζήτημα τεχνολογικής ανάπτυξης. Είναι συγχρόνως ζήτημα εθνικής ασφάλειας, δημόσιας τάξης, προστασίας της οικογένειας και υπεράσπισης των θεμελιωδών ελευθεριών.
Η ίδια τεχνολογία που μπορεί να βοηθήσει τις αρμόδιες αρχές στην πρόληψη και στη διερεύνηση του εγκλήματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί από επιτήδειους για να εξαπατήσει, να εκβιάσει ή ακόμη και να καταστρέψει έναν άνθρωπο.
Με τη βαθυπαραποίηση εικόνας και ήχου, τα γνωστά deepfakes, μπορούν να εμφανιστούν πρόσωπα ανυποψίαστων πολιτών, ακόμη και ανηλίκων, σε βίντεο που δεν υπήρξαν ποτέ.
Με την κλωνοποίηση φωνής, ένας γονιός μπορεί να δεχθεί τηλεφώνημα από τη «φωνή» του παιδιού του, η οποία του ζητά επειγόντως χρήματα. Με την ψηφιακή πλαστοπροσωπία, τις αυτοματοποιημένες απάτες και τους εκβιασμούς, οι δράστες μπορούν πλέον να στοχεύουν περισσότερα θύματα, ταχύτερα και με μεγαλύτερη πειστικότητα.
Πιο ευάλωτα είναι τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, οι πολίτες με περιορισμένη ψηφιακή εξοικείωση και οι μικρές επιχειρήσεις. Και η ζημία δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι προσβολή της προσωπικότητας και της αξιοπρέπειας, εκβιασμός, διασυρμός και υπονόμευση της εμπιστοσύνης στην ενημέρωση και στους θεσμούς.
Η Πολιτεία οφείλει, επομένως, να γνωρίζει την έκταση του προβλήματος και να μπορεί να αντιδρά άμεσα. Διαθέτει, όμως, η Δίωξη Κυβερνοεγκλήματος επαρκή εξειδικευμένα στελέχη και κατάλληλα τεχνικά εργαλεία για να αναγνωρίσει και να εξετάσει ένα deepfake; Πόσοι αστυνομικοί έχουν εκπαιδευτεί ειδικά; Πόσες σχετικές υποθέσεις έχουν καταγραφεί και πόσοι δράστες έχουν ταυτοποιηθεί;
Υπάρχει ενιαία εθνική στρατηγική ή κάθε υπηρεσία λειτουργεί αποσπασματικά; Πού μπορεί να καταγγείλει ο πολίτης ένα περιστατικό κλωνοποίησης φωνής ή ψηφιακής πλαστοπροσωπίας; Πώς υποβάλλει με ασφάλεια το σχετικό υλικό και πώς ενημερώνεται για την πορεία της υπόθεσής του;
Ο νέος νόμος αναθέτει στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα βασικές αρμοδιότητες εποπτείας και την ορίζει ως ενιαίο σημείο επαφής. Η ΕΕΤΤ ορίζεται ως κοινοποιούσα αρχή και σε αυτήν συστήνεται Κέντρο Συντονισμού και Τεχνογνωσίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Παράλληλα, δημιουργούνται ενιαίο σύστημα υποβολής καταγγελιών, Παρατηρητήριο Τεχνητής Νοημοσύνης και Μητρώο των συστημάτων ΤΝ που χρησιμοποιούνται από φορείς του Δημοσίου. Οι δημόσιοι φορείς που χρησιμοποιούσαν ήδη τέτοια συστήματα οφείλουν να τα δηλώσουν στο Μητρώο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Προβλέπεται, επίσης, η απαγόρευση αφαίρεσης των σημάνσεων διαφάνειας από περιεχόμενο που έχει παραχθεί με Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και κυρώσεις για τις σχετικές παραβάσεις.
Οι προβλέψεις αυτές κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Πρέπει, όμως, να περάσουν από τη θεωρία στην πράξη. Πότε θα λειτουργήσουν πλήρως οι νέοι μηχανισμοί; Με πόσο προσωπικό, ποιες ειδικότητες, ποιον προϋπολογισμό και ποιες τεχνικές υποδομές; Ένα θεσμικό πλαίσιο χωρίς στελέχωση και επιχειρησιακή δυνατότητα κινδυνεύει να παραμείνει ένα ακόμη σύνολο καλών προθέσεων.
Για τον λόγο αυτό, μόλις κατέθεσα, ως βουλευτής της ΝΙΚΗΣ, Ερώτηση Κοινοβουλευτικού Ελέγχου προς τους Υπουργούς Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Προστασίας του Πολίτη. Ζητώ συγκεκριμένες απαντήσεις για την ετοιμότητα των αρμόδιων υπηρεσιών, τη λειτουργία των νέων μηχανισμών και την πραγματική προστασία των πολιτών.
Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη πιο κρίσιμο ερώτημα: ποιος ελέγχει το ίδιο το κράτος όταν χρησιμοποιεί Τεχνητή Νοημοσύνη;
Το Μητρώο δεν πρέπει να εξελιχθεί σε μια τυπική διοικητική καταγραφή. Ο πολίτης δικαιούται να γνωρίζει ποιος δημόσιος φορέας χρησιμοποιεί σύστημα ΤΝ, για ποιον σκοπό, ποιες αποφάσεις υποστηρίζει και ποιους κινδύνους μπορεί να δημιουργεί για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του.
Καμία απόφαση που επηρεάζει δικαιώματα, επιδόματα, παροχές ή έννομα συμφέροντα του πολίτη δεν πρέπει να λαμβάνεται αποκλειστικά από έναν αλγόριθμο.
Ο πολίτης πρέπει να ενημερώνεται όταν μια απόφαση που τον αφορά έχει ληφθεί ή υποστηριχθεί από σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρέπει να υπάρχει ουσιαστική ανθρώπινη εποπτεία, σαφής αιτιολόγηση και πραγματική δυνατότητα ανθρώπινης επανεξέτασης και αμφισβήτησης της απόφασης.
Η Πολιτεία οφείλει να αξιοποιήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη για την προστασία του πολίτη και την καταπολέμηση του εγκλήματος. Οφείλει, όμως, ταυτόχρονα να αποτρέψει τη δημιουργία ενός απρόσωπου κράτους μαζικής επιτήρησης και αυτοματοποιημένης στοχοποίησης.
Η θέση μας είναι καθαρή: λέμε «ναι» στην Τεχνητή Νοημοσύνη που υπηρετεί τον άνθρωπο, ενισχύει την ασφάλεια και προστατεύει τον αδύναμο. Λέμε «όχι» στην ανεξέλεγκτη χρήση της για απάτες, χειραγώγηση, επιτήρηση και περιορισμό της ελευθερίας.
Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον υποκαθιστά. Η ασφάλεια και η ελευθερία δεν είναι αντίθετες έννοιες. Είναι δύο εξίσου αναγκαίες όψεις της αξιοπρέπειας του Έλληνα πολίτη. Και αυτήν την αξιοπρέπεια οφείλει να εγγυάται η Πολιτεία.
Τάσος Οικονομόπουλος
Βουλευτής Α΄ Ανατολικής Αττικής της ΝΙΚΗΣ