Η συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας για τα κλεμμένα εκκλησιαστικά κειμήλια προκαλεί σοβαρά ερωτήματα και δικαιολογημένη αγανάκτηση. Στις 29 Σεπτεμβρίου, την ημέρα που η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη τιμούν τη μνήμη των θυμάτων των βουλγαρικών εγκλημάτων του 1941, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την επιστροφή μόλις 48 κειμηλίων, με αντάλλαγμα τη μεταφορά στη Βουλγαρία των οστών που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ. Τα κλεμμένα, όμως, δεν αποτελούν αντικείμενο ανταλλαγής. Επιστρέφονται χωρίς όρους και ανταλλάγματα.
Ακόμη κι αν δεχθούμε, για χάρη της συζήτησης, τη λογική της ανταλλαγής, το αποτέλεσμα είναι απογοητευτικό. Η ελληνική πλευρά παραχωρεί τα οστά που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ, τα οποία έχουν ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική σημασία για τη Βουλγαρία και βρέθηκαν το 1965 στον Άγιο Αχίλλειο των Πρεσπών, ύστερα από νόμιμη αρχαιολογική έρευνα σε ελληνικό έδαφος. Σε αντάλλαγμα επιστρέφονται μόλις 48 από περίπου 6.000 ιερά κειμήλια και χειρόγραφα που αφαιρέθηκαν από ελληνικές μονές της Δράμας, των Σερρών και της Ξάνθης κατά τις λεηλασίες του 1917.
Μόνο από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας αφαιρέθηκαν 800 κειμήλια και 430 χειρόγραφα. Κι όμως, σήμερα η επιστροφή 48 αντικειμένων παρουσιάζεται ως επιτυχία. Ουσιαστικά, η Ελλάδα παραχωρεί αυτό που επί δεκαετίες επιθυμούσε η βουλγαρική πλευρά και παίρνει πίσω ένα ελάχιστο μέρος όσων της ανήκουν. Το ερώτημα προς την κ. Μενδώνη είναι απλό. Αν κάποιος σας έκλεβε ολόκληρο το σπίτι και, ύστερα από χρόνια, σας επέστρεφε μόνο το χαλάκι της εξώπορτας, ζητώντας μάλιστα ως αντάλλαγμα κάτι πολύτιμο για τον ίδιο, θα το θεωρούσατε επιτυχία;
Ιδιαίτερα σοβαρό είναι και το γεγονός ότι ο Μητροπολίτης Δράμας κ. Δωρόθεος έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του και έχει δηλώσει ότι δεν υπήρξε προηγούμενη ενημέρωση ή διαβούλευση, παρότι το ζήτημα αφορά άμεσα την Εκκλησία, τις Μητροπόλεις και τις Ιερές Μονές από τις οποίες αφαιρέθηκαν τα κειμήλια. Και εδώ προκύπτει το βασικό ερώτημα. Τι διαπραγματευτικό χαρτί απομένει πλέον στην Ελλάδα για την επιστροφή των υπολοίπων; Από πού προκύπτει η αισιοδοξία ότι θα επιστραφούν και τα υπόλοιπα, όταν η βουλγαρική πλευρά παρέμενε επί δεκαετίες αδιάλλακτη και τώρα έχει ήδη εξασφαλίσει αυτό που ζητούσε;
Αν στο μέλλον ζητηθούν νέα ανταλλάγματα, ποια θα είναι αυτά; Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα συγκεκριμένα κειμήλια. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση αντιμετωπίζει θέματα ιστορικής μνήμης, πολιτιστικής κληρονομιάς και εθνικού ενδιαφέροντος. Αν αυτή είναι η λογική της διαπραγμάτευσης, τότε εύλογα δημιουργούνται ανησυχίες και για άλλες μεγάλες εθνικές εκκρεμότητες, όπως οι γερμανικές αποζημιώσεις και ο επαναπατρισμός των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Κύριε Μητσοτάκη και κυρία Μενδώνη, μέχρι σήμερα λέγαμε ότι οι επιλογές σας στον χώρο του πολιτισμού είναι άκρως επιζήμιες. Με αυτή τη συμφωνία αποδεικνύετε ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζετε την ιστορική και πνευματική μας κληρονομιά είναι πλέον επικίνδυνος. Τα κλεμμένα δεν ανταλλάσσονται. Επιστρέφονται.
Κομνηνός Δελβερούδης
Βουλευτής Πιερίας της ΝΙΚΗΣ