Σοβαρές επιφυλάξεις για το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους και το Σύστημα Πιστοληπτικής Αξιολόγησης εξέφρασε ο Βουλευτής Αχαΐας της ΝΙΚΗΣ, Σπύρος Τσιρώνης, σε συνέντευξή του με αφορμή την επικείμενη ενεργοποίηση των δύο νέων ψηφιακών εργαλείων.
Μέσω του νέου συστήματος προβλέπεται να σχηματίζεται μια ενιαία εικόνα της πιστοληπτικής κατάστασης κάθε φυσικού και νομικού προσώπου. Η δημόσια συζήτηση το περιγράφει ήδη ως ένα κρατικό credit score, καθώς θα συγκεντρώνει και θα επεξεργάζεται στοιχεία για οικονομικές υποχρεώσεις, οφειλές και τη συναλλακτική συμπεριφορά πολιτών και επιχειρήσεων.
Ο κ. Τσιρώνης επισήμανε ότι το θέμα ξεπερνά τα όρια μιας τεχνικής ρύθμισης για το ιδιωτικό χρέος. Κατά την εκτίμησή του, δημιουργείται η υποδομή για μια πολύ ευρύτερη ψηφιακή αξιολόγηση, η οποία μπορεί στο μέλλον να συνδεθεί με περισσότερες πλευρές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.
«Σήμερα μιλάμε για οικονομική αξιολόγηση. Αύριο μπορεί να μιλάμε για κοινωνική αξιολόγηση, με βάση τη συμπεριφορά μας στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σταδιακά διαμορφώνεται το ψηφιακό προφίλ κάθε πολίτη μέσω της τεχνητής νοημοσύνης και της αυτοματοποιημένης επεξεργασίας δεδομένων», ανέφερε.
Ως παράδειγμα της πορείας που φοβάται ότι μπορεί να ακολουθήσουν τέτοιες υποδομές, αναφέρθηκε σε συστήματα κοινωνικής αξιολόγησης που εφαρμόζονται στην Κίνα. Υποστήριξε ότι η συγκέντρωση διαφορετικών δεδομένων σε ένα ενιαίο προφίλ δίνει στην εκάστοτε εξουσία τη δυνατότητα να διευρύνει σταδιακά τα κριτήρια και να συνδέσει μια βαθμολογία με τη μετακίνηση, τη στέγαση, την εκπαίδευση ή άλλες καθημερινές δραστηριότητες.
Διευκρίνισε ότι αυτή η εξέλιξη δεν περιγράφεται ως άμεση λειτουργία του συστήματος που ανακοινώθηκε. Η ανησυχία του αφορά τη μελλοντική διασύνδεση μητρώων, τη διεύρυνση των χρήσεων και την απουσία ισχυρών θεσμικών φραγμών που θα δεσμεύουν και τις επόμενες κυβερνήσεις.
Ο Βουλευτής έθεσε στο επίκεντρο τη δυνατότητα αποκλεισμού ενός πολίτη από βασικές συναλλαγές και υπηρεσίες, εφόσον η βαθμολογία του θεωρηθεί ανεπαρκής ή προβληματική. Υπογράμμισε ότι ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται στη δύναμη που αποκτά όποιος ορίζει τα κριτήρια, επεξεργάζεται τα δεδομένα και αποφασίζει ποιος θεωρείται αξιόπιστος.
Τα ερωτήματα που προκύπτουν αφορούν το εύρος των πληροφοριών που θα συγκεντρώνονται, τους φορείς που θα έχουν πρόσβαση, τη διάρκεια διατήρησης των δεδομένων και τη δυνατότητα του πολίτη να γνωρίζει, να διορθώνει και να αμφισβητεί την αξιολόγησή του. Ο κ. Τσιρώνης ζήτησε επίσης σαφή ενημέρωση για την πιθανή πρόσβαση τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών, παρόχων ενέργειας και άλλων ιδιωτικών επιχειρήσεων.
«Ποιος θα έχει πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα; Θα γνωρίζει ο πολίτης ποιες πληροφορίες χρησιμοποιούνται; Θα μπορεί μια ιδιωτική επιχείρηση να αποκτά αυτή την εικόνα χωρίς τη συγκατάθεσή του; Αυτά είναι κρίσιμα ερωτήματα, επειδή η βαθμολόγηση οδηγεί σε κατηγοριοποίηση και η κατηγοριοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό», τόνισε.
Ο Βουλευτής Αχαΐας σημείωσε ότι οι τράπεζες διαθέτουν ήδη μηχανισμούς ελέγχου της πιστοληπτικής ικανότητας. Ο ενδιαφερόμενος προσκομίζει φορολογικά στοιχεία, αποδεικτικά εισοδήματος, στοιχεία περιουσίας και τις προβλεπόμενες εγγυήσεις. Η συγκρότηση ενός κεντρικού κρατικού συστήματος δημιουργεί, σύμφωνα με τον ίδιο, μια νέα πραγματικότητα, καθώς η αξιολόγηση παύει να αφορά μόνο μια συγκεκριμένη αίτηση δανείου και αποκτά μόνιμα χαρακτηριστικά.
Στη συνέντευξη έγινε ιδιαίτερη αναφορά στον τρόπο με τον οποίο νομοθετούνται κρίσιμες λεπτομέρειες των ψηφιακών συστημάτων. Ο κ. Τσιρώνης υποστήριξε ότι πολλά νομοσχέδια περιλαμβάνουν γενικές εξουσιοδοτικές διατάξεις και αφήνουν τα ουσιαστικότερα ζητήματα να καθοριστούν αργότερα με υπουργικές αποφάσεις και εγκυκλίους.
Η πρακτική αυτή, όπως είπε, δημιουργεί σοβαρό έλλειμμα λογοδοσίας, καθώς οι βουλευτές ψηφίζουν ένα γενικό πλαίσιο χωρίς να γνωρίζουν πάντοτε την τελική μορφή και όλες τις συνέπειες των μέτρων που θα εφαρμοστούν.
«Οι λεπτομέρειες που καθορίζονται αργότερα δεν είναι δευτερεύουσες. Πρόκειται για πολύ σοβαρά ζητήματα που αφορούν την ελευθερία, την ιδιωτικότητα και την καθημερινή ζωή των πολιτών. Η Βουλή και η κοινωνία πρέπει να γνωρίζουν με ακρίβεια τι πρόκειται να εφαρμοστεί», σημείωσε.
Η ΝΙΚΗ έχει ήδη μεταφέρει το ζήτημα στη Βουλή. Όπως ανέφερε ο κ. Τσιρώνης, η Βουλευτής Β1΄ Βόρειου Τομέα Αθηνών, Ασπασία Κουρουπάκη, κατέθεσε κοινοβουλευτική Ερώτηση, ζητώντας απαντήσεις για τη λειτουργία του συστήματος, τα κριτήρια αξιολόγησης, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και τις εγγυήσεις που θα αποτρέπουν αυθαίρετες αποφάσεις ή δυσμενείς διακρίσεις.
Η κοινοβουλευτική παρέμβαση ζητά να αποσαφηνιστούν η νομική βάση της επεξεργασίας, η συμμετοχή της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης και η ύπαρξη ανθρώπινης επανεξέτασης κάθε απόφασης που επηρεάζει ουσιαστικά τη ζωή του πολίτη. Κρίσιμο θεωρείται και το δικαίωμα ενημέρωσης για τους λόγους που οδήγησαν σε μια δυσμενή βαθμολογία.
Ο Βουλευτής συνέδεσε τη νέα ψηφιακή υποδομή με την πολιτική που ακολουθήθηκε για τις νέες ταυτότητες και τον Προσωπικό Αριθμό. Υπενθύμισε ότι η ΝΙΚΗ είχε προειδοποιήσει εγκαίρως για τη σταδιακή σύνδεση διαφορετικών μητρώων και για τη δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού προφίλ. Παράλληλα, ανέφερε ότι αναμένεται η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας επί της προσφυγής για τον Προσωπικό Αριθμό.
Σύμφωνα με τον κ. Τσιρώνη, η πλήρης μετάβαση στο ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να ολοκληρώσει αυτή τη δομή, καθώς κάθε συναλλαγή θα γίνεται καταγράψιμη και τεχνικά ελέγξιμη. Έκανε σαφή διάκριση ανάμεσα στο φυσικό χρήμα, το οποίο ο πολίτης κατέχει άμεσα, και σε ένα πλήρως ψηφιακό μέσο συναλλαγής, η χρήση του οποίου εξαρτάται από τεχνολογικά συστήματα και εγκρίσεις.
«Το μετρητό είναι περιουσία που βρίσκεται στα χέρια σου. Το ψηφιακό χρήμα λειτουργεί ως υπηρεσία, στην οποία κάποιος μπορεί να εγκρίνει ή να απορρίψει μια συναλλαγή. Ο κόσμος πρέπει να καταλάβει αυτή τη διαφορά πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα», επισήμανε.
Ιδιαίτερα αιχμηρός υπήρξε για τα τραπεζικά χρέη της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ. Έθεσε το ερώτημα ποια πιστοληπτική βαθμολογία θα λάμβαναν τα δύο κόμματα με βάση τα κριτήρια που σχεδιάζονται για τους πολίτες και πώς εξακολουθούν να εξυπηρετούνται οι οφειλές τους.
Ο κ. Τσιρώνης μίλησε για δύο μέτρα και δύο σταθμά ανάμεσα στον απλό δανειολήπτη, που κινδυνεύει να χάσει την κατοικία του για περιορισμένες οφειλές, και στα μεγάλα κόμματα, των οποίων τα τραπεζικά χρέη προσεγγίζουν συνολικά το ένα δισεκατομμύριο ευρώ.
«Θα ήθελα να δω πρώτα την πιστοληπτική αξιολόγηση της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ. Δεν είναι δυνατόν το τραπεζικό σύστημα να ασκεί ασφυκτική πίεση σε οικογένειες για λίγες χιλιάδες ευρώ και να αντιμετωπίζει με εντελώς διαφορετικό τρόπο οφειλές εκατοντάδων εκατομμυρίων», δήλωσε.
Αναφέρθηκε επίσης στην επιλογή της ΝΙΚΗΣ να μη λάβει ούτε ένα ευρώ τραπεζικού δανείου, εξηγώντας ότι η οικονομική εξάρτηση ενός πολιτικού φορέα από τις τράπεζες επηρεάζει αναπόφευκτα τη δυνατότητά του να συγκρουστεί με τραπεζικά συμφέροντα, funds και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.
Ο Σπύρος Τσιρώνης κάλεσε τους πολίτες να ενημερώνονται ψύχραιμα και να μη μετατρέπουν την ανησυχία σε φόβο. Επισήμανε ότι τα συστήματα ελέγχου ενισχύονται από την παθητικότητα και την άγνοια, ενώ η έγκαιρη γνώση επιτρέπει στην κοινωνία να απαιτεί συγκεκριμένες εγγυήσεις και να αντιδρά θεσμικά.
«Δυνατός πολίτης είναι ο ενημερωμένος πολίτης. Χρειάζεται να γνωρίζει τα στοιχεία, να διακρίνει ποιους ακούει και να υπερασπίζεται την ελευθερία του. Ο φόβος οδηγεί στην παράδοση. Η ενημέρωση δίνει τη δυνατότητα αντίστασης», υπογράμμισε.
Η ΝΙΚΗ ζητά πλήρη δημοσιοποίηση του τρόπου λειτουργίας του κρατικού credit score, των δεδομένων που θα αξιοποιούνται, του αλγορίθμου, των δικαιωμάτων πρόσβασης και των διαδικασιών ένστασης. Ζητά επίσης σαφή απαγόρευση κάθε επέκτασης της οικονομικής αξιολόγησης σε κοινωνική βαθμολόγηση και κάθε σύνδεσής της με την πρόσβαση σε βασικά αγαθά, υπηρεσίες και δικαιώματα.
Ο κ. Τσιρώνης κατέληξε ότι η τεχνολογία οφείλει να υπηρετεί τον πολίτη και να λειτουργεί υπό διαρκή δημοκρατικό έλεγχο. Η ψηφιακή διευκόλυνση δεν μπορεί να εξελιχθεί σε μηχανισμό επιτήρησης, κατηγοριοποίησης και σιωπηλού αποκλεισμού ανθρώπων από την οικονομική και κοινωνική ζωή.