Με φόντο το Καστελλόριζο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε για ακόμη μία φορά να ντύσει την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησής του με βαριές λέξεις: «ακατάβλητο φρόνημα», «ευρωπαϊκά σύνορα», «πατριωτική ευθύνη», λες και η επανάληψη αυτών των όρων αρκεί για να εξαφανίσει όσα έχουν προηγηθεί τα τελευταία χρόνια στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η εικόνα που επιχειρεί να περάσει το Μέγαρο Μαξίμου είναι εκείνη μιας Ελλάδας ασφαλούς και διπλωματικά ισχυρής και μιας Τουρκίας περιορισμένης από τις επιλογές της Αθήνας. Η πορεία των γεγονότων αφήνει πολύ διαφορετική εντύπωση, αφού η Άγκυρα εξακολουθεί να διεκδικεί ενεργό ρόλο σε ολόκληρη την περιοχή, επαναφέρει σταθερά τις γνωστές αξιώσεις της, επενδύει πολιτικά στη «Γαλάζια Πατρίδα» και εμφανίζεται όλο και πιο παρούσα σε κρίσιμες ζώνες, από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τη Μέση Ανατολή.
Ήδη από το 2019, όταν στην Αθήνα καλλιεργούνταν κλίμα σχεδόν θριαμβευτικό για τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την επικείμενη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Λευκό Οίκο, υπήρχαν στην Ουάσιγκτον ισχυρές φωνές που έβλεπαν την Τουρκία ως ηγετικό περιφερειακό παράγοντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Το γεγονός αυτό ελάχιστα χωρούσε στο κλίμα ευφορίας που σερβιριζόταν στο εσωτερικό της χώρας.
Ακολούθησαν χρόνια κατά τα οποία ακούσαμε ξανά και ξανά για τον «απομονωμένο Ερντογάν», για μια Τουρκία που δήθεν έχανε έδαφος και για μια Αθήνα που κέρδιζε διαρκώς πόντους στο διπλωματικό πεδίο, την ώρα που η πραγματική γεωπολιτική εικόνα γινόταν όλο και πιο σύνθετη και η τουρκική παρουσία διευρυνόταν σε περιοχές στρατηγικής σημασίας.
Κάπου μέσα σε αυτή την πορεία εμφανίστηκε και η θεωρία των «ήρεμων νερών», μια πολιτική που παρουσιάστηκε σχεδόν ως ιστορική επιτυχία, παρότι οι βασικές τουρκικές διεκδικήσεις παρέμειναν ζωντανές. Το περιστατικό της Κάσου, τον Ιούλιο του 2024, ήρθε να θυμίσει πόσο εύκολα μπορεί να καταρρεύσει η εικόνα της κανονικότητας όταν η Άγκυρα αποφασίζει να δοκιμάσει στην πράξη τα όρια της ελληνικής πλευράς.
Η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή όπου πραγματοποιούνταν εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου ήταν ένα περιστατικό με σαφές πολιτικό και επιχειρησιακό βάρος, ιδιαίτερα επειδή αφορούσε θαλάσσια περιοχή στην οποία η Τουρκία επιχείρησε να επιβάλει τη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες ζώνες και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτές.
Και ενώ όλα αυτά παραμένουν ανοιχτά, ο πρωθυπουργός επέλεξε το Καστελλόριζο για να επαναλάβει ότι η Ελλάδα δεν δέχεται απειλές ή υποδείξεις, ότι η σύνεση δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αδυναμία και ότι τα σύνορα της χώρας αποτελούν ευρωπαϊκά σύνορα. Φράσεις ευχάριστες στο άκουσμα, οι οποίες αποκτούν αξία όταν συνοδεύονται από συγκεκριμένο αποτέλεσμα στο πεδίο.
Το ίδιο ισχύει για όσα συμβαίνουν στο ίδιο το νησί. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε 37 έργα συνολικού ύψους 27 εκατομμυρίων ευρώ και δεσμεύτηκε ότι τα ανοιχτά μέτωπα του Καστελλόριζου θα έχουν κλείσει έως το τέλος της επόμενης κυβερνητικής θητείας. Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνονται η ύδρευση, η αποχέτευση, το λιμάνι, η ενέργεια, οι ακτοπλοϊκές συνδέσεις και η στέγαση των δημοσίων υπαλλήλων.
Η κάλυψη των στεγαστικών αναγκών για γιατρούς, νοσηλευτές και εκπαιδευτικούς προωθείται και μέσω της επισκευής δύο κατοικιών με κονδύλι της Βουλής. Βασικά ζητήματα του νησιού εξακολουθούν να μεταφέρονται στο επόμενο στάδιο, στο επόμενο πρόγραμμα και στην επόμενη εξαγγελία, την ώρα που οι κάτοικοι περιμένουν συγκεκριμένες λύσεις στην καθημερινότητά τους.
Η κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία από το 2019 και η ακριτική Ελλάδα δεν μπορεί κάθε τόσο να επιστρέφει στην ίδια αφετηρία, με νέες υποσχέσεις για προβλήματα γνωστά εδώ και χρόνια, ιδιαίτερα όταν το Καστελλόριζο χρησιμοποιείται ως σύμβολο αποφασιστικότητας και εθνικής αυτοπεποίθησης.
Ο πατριωτισμός, όταν γίνεται κυβερνητικό εργαλείο επικοινωνίας, χάνει γρήγορα το περιεχόμενό του, γιατί στα σύνορα της χώρας η παρουσία του κράτους μετριέται πολύ πιο απλά: στις υποδομές, στους ανθρώπους που υπηρετούν εκεί, στην ασφάλεια, στην καθημερινότητα των κατοίκων και στην καθαρή στάση απέναντι σε κάθε αμφισβήτηση ελληνικών δικαιωμάτων.
Από το Καστελλόριζο έχουμε ακούσει πολλές μεγάλες κουβέντες όλα αυτά τα χρόνια — ποιος ξεχνά την ανακοίνωση της εισόδου της χώρας στα καταστροφικά μνημόνια; Το νησί έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές ως φόντο για μηνύματα προς την Τουρκία και προς το εσωτερικό ακροατήριο. Η αξία μιας εξωτερικής πολιτικής φαίνεται στις ισορροπίες που διαμορφώνει, στις πιέσεις που αντέχει και στο έδαφος που καταφέρνει να κρατά πολιτικά και διπλωματικά.
Όσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στις επικοινωνιακές φανφάρες, που πείθουν πλέον ελάχιστους, και στα πραγματικά γεγονότα, τόσο δυσκολότερο γίνεται να παρουσιάζονται οι ίδιες άνοστες και άσκοπες επιλογές ως «επιτυχία», απλώς επειδή συνοδεύονται από τη λέξη «πατριωτισμός».
Κάποιοι θυμήθηκαν τον πατριωτισμό έπειτα από επτά χρόνια διακυβέρνησης, ακριβώς τη στιγμή που βλέπουν την εξουσία να απομακρύνεται.
Ασπασία Κουρουπάκη
Βουλευτής Β1 Βόρειου Τομέα Αθηνών με τη ΝΙΚΗ