Σε συνέχεια του σχετικού μας άρθρου για την αποπληρωμή του Χρέους που χρησιμοποιεί ως ένα ακόμη success story η κυβέρνηση συνεχίζουμε την ανάλυσή μας. Είναι πραγματικά θλιβερό ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας να μην παρουσιάζει βασικά δεδομένα, ανάλυση κόστους-οφέλους, το καθαρό όφελος της πρόωρης αποπληρωμής αλλά να κάνει αναφορά σε μεγέθη που δεν αντέχουν σε κριτική μόνον και μόνον για να εξυπηρετήσει το επικοινωνιακό αφήγημα της κυβέρνησης. Οι δηλώσεις αυτές δεν συνάδουν με αυτές υπουργείου Εθνικής Οικονομίας αξιοπρεπούς χώρας.
Αναπάντητο το ερώτημα από τον Κυρ. Πιερρακάκη για το ποιο είναι το «κόστος ευκαιρίας» των πόρων της αποπληρωμής
Από ποιους πόρους γίνεται η πρόωρη αποπληρωμή του Χρέους; Όπως αναφέραμε στο προηγούμενο άρθρο μας από: α. τα ταμειακά διαθέσιμα β. τα δημοσιονομικά πλεονάσματα τα οποία προέρχονται από την υπερφορολόγηση γ. από προηγούμενο δανεισμό (π.χ. ομόλογα, έντοκα γραμμάτια, λοιπές χρηματοδοτήσεις κλπ) δ. από την διαχείριση της ενδοετούς ταμειακής ρευστότητας ε. έσοδα χρηματοοικονομικών συναλλαγών (όπως: πωλήσεις συμμετοχών, ιδιωτικοποιήσεις κλπ).
Αυτό που δεν λέει στα short βίντεο του ο Κυρ. Πιερρακάκης είναι ότι αυτά τα χρήματα πλην του cash buffer, του λεγόμενου «σκληρού μαξιλαριού»:
- θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις στην καινοτόμο παραγωγή, σε υποδομές, σε κλάδους με υψηλή προστιθέμενη αξία αλλά και την μείωση της φορολογίας των ΜμΕ με την παροχή φορολογικών κινήτρων
- ενώ δεν απαντάει, ούτε τεκμηριώνει αν τα ποσά που θα δοθούν για την πρόωρη αποπληρωμή έχουν καλύτερη χρήση (απόδοση) από παραγωγικές επενδύσεις με πολλαπλασιαστικό αποτύπωμα στην ανάπτυξη της οικονομίας όπως: στην μεταποίηση, στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στην εθνική άμυνα, στην καινοτομία, σε κλάδους του πρωτογενούς τομέα, σε βιομηχανικές επενδύσεις, σε R&D (έρευνα και ανάπτυξη).
Άρα τα ποσά που λέει ότι θα εξοικονομήσουμε από τόκους ο Κυρ. Πιερρακάκης είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή που κρύβει και δεν αποκαλύπτει είναι το «κόστος ευκαιρίας» των πόρων της αποπληρωμής. Με άλλα λόγια ποια είναι η εκτιμώμενη οικονομική απόδοση των πόρων αν δεν αποπληρώνονταν και επενδύονταν στην οικονομία. Άλλωστε το αξιόχρεο της χώρας μας μπορεί να αναβαθμιστεί όχι μόνον με την αποπληρωμή χρέους αλλά και λόγω παραγωγικών και αναπτυξιακών επενδύσεων. Είναι και αυτό πολιτική χρέους.
Και εδώ αναδύεται άλλο ένα βασικό ερώτημα προς τον Κυρ.Πιερρακάκη: Έχει πραγματοποιηθεί συγκριτική ανάλυση κόστους-οφέλους και καθαρής παρούσας αξίας μεταξύ της πρόωρης αποπληρωμής του συγκεκριμένου χρέους και της εναλλακτικής αξιοποίησης ισόποσων πόρων σε παραγωγικές δημόσιες επενδύσεις; Η απάντηση είναι προφανής, διότι αν την είχε το ΥΠΕΘΟ θα την κατέγραφε στα βίντεο του ο Υπουργός.
Graph 1.1 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το επενδυτικό κενό Ελλάδας–ΕΕ.
Σημειώστε πως η κατάρρευση των επενδύσεων μετά το 2009 δημιούργησε ένα τεράστιο επενδυτικό κενό. Ήδη έως το 2019, το επίσημο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης, με βάση στοιχεία Eurostat, εκτιμούσε τη σωρευτική επενδυτική υστέρηση έναντι της ΕΕ σε περίπου €150 δις ευρώ. Παρά τη σημαντική ανάκαμψη των επενδύσεων τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται του ευρωπαϊκού επιπέδου επενδύσεων.
Πρόωρη αποπληρωμή φθηνού χρέους: είναι η βέλτιστη χρήση των δημόσιων πόρων;
Περαιτέρω υπάρχει μια ισχυρή αντίθεση στην απόφαση της κυβέρνησης να αποπληρώσει πρόωρα χρέος περιορίζοντας τη διαθέσιμη δημόσια ρευστότητα και δεσμεύοντας πόρους που, υπό προϋποθέσεις, θα μπορούσαν να έχουν εναλλακτικές χρήσεις ήτοι η πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας:
- Κρατικό Χρέος: 427,12 δις ευρώ
- Ιδιωτικό Χρέος (οφειλές πολιτών και επιχειρήσεων σε ΑΑΔΕ, ΚΕΑΟ, ΔΕΚΟ, τράπεζες, Servicers: 404,4 δις ευρώ
- Έλλειμμα στο Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών: -14,1 δις ευρώ το 2025
- Έλλειμμα στο Εμπορικό Ισοζύγιο: -33,8 δις ευρώ το 2025
- Πραγματικό ΑΕΠ: 204,4 δις ευρώ έναντι 214,6 δις ευρώ το 2010
- Πραγματική μείωση μισθών μεταξύ 2018-2025: -3,97% (χειρότερη επίδοση στην Ε.Ε.)
- Κατά Κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν: στο 68% του μ.ο. της Ε.Ε.
- Κίνδυνος φτώχειας και Κοινωνικού αποκλεισμού: στο 27,5% του πληθυσμού έναντι μ.ο. 20,9% στην Ευρωζώνη (προτελευταίοι πριν την Βουλγαρία)
Πρέπει να ληφθεί υπόψη και η φάση του οικονομικού κύκλου. Σε μια οικονομία με χαμηλή παραγωγικότητα, τεράστιο επενδυτικό κενό, υψηλό ιδιωτικό χρέος, ασθενές πραγματικό εισόδημα και εξωτερικά ελλείμματα, η πρόωρη αποπληρωμή φθηνού και μακροχρόνιου δημόσιου χρέους δικαιολογείται μόνο εφόσον η εξοικονόμηση τόκων υπερβαίνει το κόστος ευκαιρίας των πόρων και τη δυνητική απόδοση παραγωγικών επενδύσεων που διαφορετικά δεν θα πραγματοποιηθούν. Σε διαφορετική περίπτωση η οικονομική σκοπιμότητά της καθίσταται αμφισβητήσιμη.
Ακαθάριστη έναντι καθαρής «εξοικονόμησης»
Στο σχετικό short video o κ. Κυρ. Πιερρακάκης ισχυρίζεται πως αποπληρώνοντας το 2026 τα 12,83 δις ευρώ γλυτώνουμε 370 εκατομμύρια ευρώ ετησίως και 2,6 δις ευρώ στην επταετία. Τα νούμερα όμως αυτά δεν αντέχουν στην κριτική.
Ο υπουργός παραπλανητικά αναφέρεται στο σύνολο της δαπάνης τόκων του χρέους που αποπληρώνεται και όχι –όπως θα έπρεπε- στην καθαρή δαπάνη. Δηλαδή στην δαπάνη μείον το εισόδημα από το οποίο το Δημόσιο παραιτείται για τα μετρητά που δαπάνησε από τα ταμειακά διαθέσιμα για να προβεί στην πρόωρη αποπληρωμή. Αυτό το τελευταίο ποσό αποτελεί την εξοικονόμηση που αναφέρει ο κ. Πιερρακάκης και πολλοί αναλυτές το εκτιμούν στο μισό από αυτό της ανακοίνωσης του.
Η «αλληλεπίδραση» με τους πιστωτές…
Τα GLF δάνεια τα οποία αποπληρώνει η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι –όπως προαναφέραμε- διμερή δάνεια των κρατών της Ευρωζώνης προς την Ελλάδα. Η Γερμανία (Kfw) και η Γαλλία είναι οι κύριοι πιστωτές έχοντας χορηγήσει 15,17 δις ευρώ η πρώτη και 11,39 δις ευρώ η δεύτερη. Είναι αυτονόητο ότι εισπράττουν κεφάλαιο όταν η Ελλάδα αποπληρώνει πρόωρα.
Η Γερμανία πέρασε μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικής στασιμότητας και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές διαθρωτικές και βιομηχανικές πιέσεις. Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομίας της Γερμανίας σε πρόσφατη έκθεσή του σημειώνει πως «η εγχώρια ζήτηση παραμένει υποτονική» ενώ η Bundesbank επισημαίνει πως «υφίσταται χαμηλή αξιοποίηση της παραγωγικής δυναμικότητας στην μεταποίηση, υψηλές τιμές ενέργειας πιέσεις στην βιομηχανική παραγωγή και στις εξαγωγές».
Το ΔΝΤ στην τελευταία έκθεση ARTICLE IV του Ιουλίου 2026 επισημαίνει την ύπαρξη συνδυασμού υψηλών δημοσιονομικών ελλειμμάτων, χαμηλής ανάπτυξης και αυξανόμενων δημοσιονομικών πιέσεων για την Γαλλία. Οι Financial Times ανέφεραν την εβδομάδα αυτή πρόβλεψη ανάπτυξης για την Γαλλία από 0,9% σε 0,5% καθώς και ότι η κυβέρνηση εξετάζει την παράταση της έκτακτης φορολόγησης των μεγάλων επιχειρήσεων και το 2027.
Η πρόωρη αποπληρωμή των GLF συνεπάγεται επιτάχυνση χρηματοροών από το Ελληνικό Δημόσιο προς τα κράτη-πιστωτές της Ευρωζώνης. Οι πρόωρες αποπληρωμές παρέχουν νωρίτερα ρευστότητα στους πιστωτές, σε μία περίοδο κατά την οποία ειδικά η Γαλλία αντιμετωπίζει υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και αυξημένο κόστος δανεισμού ενώ η Γερμανία εξέρχεται από παρατεταμένη στασιμότητα.
…και οι μνημονιακές δεσμεύσεις
Οι πιστωτές των μνημονιακών συμβάσεων «δανειακής διευκόλυνσης» κάνουν «cash back». Είναι φυσιολογικό από την πλευρά τους. Η κυβέρνηση λίγο πριν την ΔΕΘ και προφανώς λίγο πριν τις εκλογές προσπαθεί να αξιοποιήσει επικοινωνιακά το αφήγημα της πρόωρης αποπληρωμής προβάλλοντας ένα αισιόδοξο σενάριο αλλά καλύπτοντας την πραγματική εικόνα της ελληνικής οικονομίας.
Στο μνημονιακό πλαίσιο που ίσχυε κατά την ολοκλήρωση της 4ης αξιολόγησης το 2018 επί Σύριζα η Ελλάδα είχε δεσμευθεί στην επίτευξη υψηλών και διατηρήσιμων πρωτογενών πλεονασμάτων, ύψους 3,5% του ΑΕΠ, με ρητό σκοπό τη σταθερή αποκλιμάκωση του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ και τη διασφάλιση της ικανότητας εξυπηρέτησής του. Παράλληλα, προβλεπόταν ότι τουλάχιστον το 30% της δημοσιονομικής υπεραπόδοσης έναντι των συμφωνημένων στόχων θα κατευθυνόταν σε ειδικό λογαριασμό για τη μείωση του δημόσιου χρέους.
Παράλληλα το ΔΝΤ «επικροτεί» στην Έκθεση του το 2023 την χώρα μας σημειώνοντας πως «η Ελλάδα συνέχισε να πληροί τους στόχους πλεονάσματος, με τα υπερπλεονάσματα να μειώνουν το χρέος ως % του ΑΕΠ από 180% το 2018 σε ~160% το 2023».
Το κυβερνητικό αφήγημα λοιπόν του κ. Κυρ. Πιερρακάκη περί «πρόωρης αποπληρωμής ώστε να μη μεταφέρεται χρέος στις επόμενες γενιές» μάλλον καταρρίπτεται. Η εξέταση της εναλλακτικής αξιοποίησης των πόρων της αποπληρωμής για επενδυτικούς σκοπούς δεν έγινε όπως αρμόζει σε μια σοβαρή οικονομική πολιτική. Το μοντέλο της διαρκούς ανακύκλωσης χρέους, υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων και ασφυκτικής κοινωνικής πίεσης δεν μπορεί να αποτελεί λύση.
Αντώνης Καλόγηρος
Οικονομολόγος
Υπεύθυνος Ομάδας Οικονομικών ΝΙΚΗΣ