Ο Ανδρέας Σταλίδης, εκδότης του «Αντίβαρου», διεθνολόγος, συγγραφέας και Υπεύθυνος της Θεματικής Ομάδας Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της ΝΙΚΗΣ, μιλώντας στον Flash 99,4, τοποθετήθηκε με σαφήνεια και αιχμή για τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τη Συμφωνία των Πρεσπών, τις αντιδράσεις στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στην αναθηματική πλάκα με τη ρήση του Στράβωνα «Εστί μεν Ελλάς και η Μακεδονία» και τις συνεχείς καταγγελλόμενες παραβιάσεις από την πλευρά των Σκοπίων.
Αφορμή στάθηκε η ερώτηση έντεκα βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ, με προεξάρχουσα τη Ρένα Δούρου, για τη δωρεά αναθηματικής πλάκας προς την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Η πλάκα φέρει τον Ήλιο της Βεργίνας και τη γνωστή φράση του Στράβωνα, που συμπυκνώνει ιστορικά και γραμματειακά την ελληνικότητα της Μακεδονίας. Ο κ. Σταλίδης περιέγραψε το ζήτημα από την αρχή, σημειώνοντας ότι η δωρεά έγινε από την Επιτροπή Ελληνισμού, σωματείο στο οποίο ο ίδιος είναι αντιπρόεδρος και το οποίο έχει καταγράψει συστηματικά τις παραβιάσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών από την πλευρά των Σκοπίων.
Ο κ. Σταλίδης κατήγγειλε ότι η Συμφωνία αυτή δεν περιορίστηκε σε μια διπλωματική διευθέτηση. Ανέφερε πως παραδόθηκαν όνομα, εθνότητα, γλώσσα και όλα τα παράγωγα του όρου «Μακεδονικός», δημιουργώντας ένα πλαίσιο το οποίο σήμερα γεννά συνεχείς απαιτήσεις και στρεβλώσεις. «Κατάφεραν να παραδώσουν το όνομα, την εθνότητα, τη γλώσσα και ό,τι παράγεται από εκεί», σημείωσε, αποδίδοντας την πολιτική ευθύνη σε όσους επένδυσαν ιδεολογικά σε μια συμφωνία που η ελληνική κοινωνία ουδέποτε αποδέχθηκε ως εθνικά δίκαιη.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη στάση της Νέας Δημοκρατίας, καταγγέλλοντας την κυβερνητική υποκρισία. Όπως είπε, στελέχη της κυβέρνησης και φιλικά προς αυτήν μέσα ενημέρωσης εμφανίστηκαν τώρα ενοχλημένα από την ερώτηση του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ επί χρόνια αγνοούν τις εκατοντάδες παραβιάσεις που έχουν καταγραφεί από τα Σκόπια. Η ΝΙΚΗ, όπως υπενθύμισε, είχε καταθέσει ήδη από το 2024 γραπτή ερώτηση προς τον Υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, με αναφορά σε περίπου 350 παραβιάσεις μέχρι τότε, ζητώντας να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Σύμφωνα με τον κ. Σταλίδη, απάντηση ουσίας δεν υπήρξε.
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στην πρόταση νόμου της ΝΙΚΗΣ για την κατάργηση της Συμφωνίας των Πρεσπών, με βάση τη Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών και την έννοια των ουσιωδών παραβιάσεων. Εξήγησε ότι οι παραβιάσεις δεν είναι τυπικές ή δευτερεύουσες, καθώς αγγίζουν τον ίδιο τον σκοπό της Συμφωνίας, δηλαδή τη χρήση του ονόματος. Όταν η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία των Σκοπίων χρησιμοποιεί επανειλημμένα τον όρο «Μακεδονία» χωρίς τον προσδιορισμό που προβλέπει η Συμφωνία, τότε, σύμφωνα με τη συλλογιστική που παρουσίασε, η Ελλάδα έχει νομικό και πολιτικό έρεισμα να θέσει ζήτημα ακύρωσης.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα έφερε την ορκωμοσία της Προέδρου των Σκοπίων, Γκορντάνα Σιλιάνοφσκα, τον Μάιο του 2024, όταν χρησιμοποίησε τον όρο «Μακεδονία». Όπως σημείωσε, τόσο η ίδια όσο και ο πρωθυπουργός Χρίστιαν Μίτσκοσκι συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη ονομασία σε διεθνείς επαφές, δημόσιες δηλώσεις και επίσημες αναρτήσεις. «Συναντούν προξένους και αξιωματούχους και εμφανίζονται ως πρόεδρος και πρωθυπουργός της Μακεδονίας», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι αυτό ακριβώς συνιστά προσβολή της ουσίας της Συμφωνίας.
Ο Υπεύθυνος της Θ.Ο. Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της ΝΙΚΗΣ θύμισε ότι η επιχειρηματολογία για αξιοποίηση της Σύμβασης της Βιέννης είχε αναπτυχθεί ήδη από τον Άγγελο Συρίγο το 2019, πριν αναλάβει κυβερνητικό ρόλο. Όπως είπε, η θέση εκείνη προέβλεπε παρακολούθηση της εφαρμογής της Συμφωνίας, καταγραφή ουσιωδών παραβιάσεων και ενεργοποίηση της διαδικασίας ακύρωσης. Η ΝΙΚΗ έκανε ακριβώς αυτό: συγκέντρωσε στοιχεία, κατέθεσε πρόταση νόμου και έθεσε πολιτικά την κυβέρνηση ενώπιον των ευθυνών της. Η κυβέρνηση, σύμφωνα με τον κ. Σταλίδη, αποφεύγει να φέρει το θέμα στην Ολομέλεια, επειδή δεν θέλει να υποχρεώσει τους βουλευτές της να τοποθετηθούν καθαρά.
Ο κ. Σταλίδης στάθηκε και στην ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος, αναφέροντας ότι μέσω του ευρωβουλευτή της ΝΙΚΗΣ, Νίκου Αναδιώτη, έχουν κατατεθεί ερωτήσεις προς τα ευρωπαϊκά όργανα για τις παραβιάσεις της Συμφωνίας των Πρεσπών. Οι απαντήσεις που δίνονται, όπως σημείωσε, κινούνται σε γενικόλογες διατυπώσεις περί σχέσεων καλής γειτονίας και εφαρμογής της Συμφωνίας, χωρίς συγκεκριμένη πολιτική πίεση προς τα Σκόπια. Η ΝΙΚΗ, ωστόσο, συνεχίζει να αναδεικνύει το θέμα και εντός Ελλάδας και στην Ευρώπη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στη χρήση του Ήλιου της Βεργίνας. Ο κ. Σταλίδης τόνισε ότι, ενώ τα Σκόπια έχουν καταγγελθεί για επαναλαμβανόμενη χρήση του συμβόλου σε δημόσιους χώρους, εμβλήματα και τοπικές αναφορές, ο ΣΥΡΙΖΑ ζητά ουσιαστικά να περιοριστεί η ελληνική χρήση του συμβόλου σε ελληνικό έδαφος. «Ενώ εκείνοι τον χρησιμοποιούν κατά παράβαση, ο ΣΥΡΙΖΑ μας λέει ότι εμείς δεν πρέπει να τον χρησιμοποιούμε», σημείωσε, αναδεικνύοντας την πλήρη πολιτική αντιστροφή.
Παράλληλα, συνέδεσε το θέμα με τη μακροχρόνια προσπάθεια αποδυνάμωσης της λέξης Μακεδονία από τη δημόσια γλώσσα, την παιδεία και τον πολιτικό λόγο. Αναφέρθηκε στην ιστορική μνήμη, στον Μακεδονικό Αγώνα, στη σχολική ύλη παλαιότερων δεκαετιών και στη σταδιακή αντικατάσταση της λέξης «Μακεδονία» από τον όρο «Βόρεια Ελλάδα». Κατά τον ίδιο, αυτή η γλωσσική μετατόπιση δεν είναι αθώα, καθώς οδηγεί σε αδυνάτισμα της ιστορικής συνείδησης και σε υποχώρηση της εθνικής αυτοπεποίθησης.
Στο δεύτερο μέρος της συνέντευξής του ο Ανδρέας Σταλίδης άνοιξε ακόμη περισσότερο το κάδρο των εθνικών θεμάτων, συνδέοντας το ζήτημα της Συμφωνίας των Πρεσπών με τη συνολική στάση υποχωρητικότητας που εμφανίζει η ελληνική εξωτερική πολιτική απέναντι σε αναθεωρητικές διεκδικήσεις. Από τα Σκόπια έως την Τουρκία, το συμπέρασμα που ανέδειξε ήταν σαφές: όταν το ελληνικό κράτος αποφεύγει να θέσει όρια, οι γείτονες εκλαμβάνουν τη σιωπή ως πεδίο περαιτέρω πίεσης.
Ο κ. Σταλίδης στάθηκε ιδιαίτερα στη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», την οποία χαρακτήρισε, υιοθετώντας και προβάλλοντας έναν πιο εύστοχο όρο, «Γαλάζια Φαντασίωση». Με τον τρόπο αυτό θέλησε να αποδομήσει την τουρκική προπαγανδιστική ορολογία, επισημαίνοντας ότι οι λέξεις έχουν πολιτική βαρύτητα και δεν πρέπει η Ελλάδα να αναπαράγει άκριτα τους όρους που επιλέγει η Άγκυρα για να ντύσει τις επεκτατικές της αξιώσεις με δήθεν θεσμικό ή ιστορικό περιεχόμενο. «Η ορολογία και η σημειολογία παίζουν ρόλο», τόνισε, δείχνοντας ότι η Τουρκία δεν κινείται μόνο με στρατιωτικά ή διπλωματικά μέσα, αλλά και με χάρτες, σύμβολα, σχολικά βιβλία, εικόνες και λέξεις που καλλιεργούν επί δεκαετίες μια επιθετική εθνική φαντασίωση.
Αναφέρθηκε στη Διακήρυξη των Αθηνών και στα περίφημα «ήρεμα νερά» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, σημειώνοντας ότι η πραγματικότητα που ακολούθησε διέψευσε το κυβερνητικό αφήγημα. Υπενθύμισε μάλιστα ότι ο Νίκος Δένδιας, ο οποίος συμμετείχε τότε στην κυβέρνηση που πανηγύριζε για την υποτιθέμενη εξομάλυνση, δήλωσε αργότερα ότι ουδέποτε πίστεψε πραγματικά στα «ήρεμα νερά». Η επισήμανση αυτή ανέδειξε μια σοβαρή αντίφαση στο εσωτερικό της κυβερνητικής γραμμής: από τη μία η Αθήνα προβάλλει εικόνα συνεννόησης, από την άλλη κορυφαία στελέχη της παραδέχονται εκ των υστέρων ότι η εικόνα αυτή δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα.
Ο κ. Σταλίδης εξήγησε ότι η Γαλάζια Πατρίδα δεν είναι ένα απλό σύνθημα εσωτερικής κατανάλωσης, όπως για χρόνια επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί. Αντιθέτως, έχει ενταχθεί στη σχολική ύλη της Τουρκίας, μαζί με έννοιες όπως ο λεγόμενος «εθνικός όρκος», που παραπέμπει σε αναθεωρητικές αντιλήψεις και σε σύνορα πέρα από τα σημερινά. Με άλλα λόγια, τα παιδιά στην Τουρκία εκπαιδεύονται μέσα σε ένα πλαίσιο που παρουσιάζει ως φυσικό δικαίωμα της χώρας τους τον έλεγχο θαλάσσιων περιοχών του Αιγαίου, αγνοώντας την ύπαρξη ελληνικών νησιών και το διεθνές δίκαιο.
Όπως ανέφερε, η τουρκική θεώρηση χωρίζει αυθαίρετα το Αιγαίο στη μέση, από την ηπειρωτική Ελλάδα έως τα μικρασιατικά παράλια, σαν να μην υπάρχουν ελληνικά νησιά, κυριαρχικά δικαιώματα και θαλάσσιες ζώνες. Πρόκειται για χάρτες με τους οποίους έχει φωτογραφηθεί ακόμη και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στοιχείο που δείχνει ότι η συγκεκριμένη αντίληψη δεν βρίσκεται στο περιθώριο, αλλά στον πυρήνα της τουρκικής κρατικής στρατηγικής.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στην προοπτική θεσμοθέτησης αυτών των αντιλήψεων από την τουρκική πλευρά. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, υπήρξε προαναγγελία νομοθετικής πρωτοβουλίας, η οποία θα έδινε στον Πρόεδρο της Τουρκίας τη δυνατότητα να ορίζει κατά βούληση περιοχές θαλάσσιας χρήσης, περιβαλλοντικής προστασίας, ασκήσεων ή άλλων δραστηριοτήτων μέσα στο πλαίσιο αυτής της αυθαίρετης αντίληψης. Ακόμη και αν η κίνηση αυτή μετατέθηκε χρονικά, ο κ. Σταλίδης εκτίμησε ότι η Άγκυρα δοκιμάζει αντιδράσεις και μετρά τις ανοχές της Αθήνας και της διεθνούς κοινότητας.
Στο ίδιο πλαίσιο, υπενθύμισε ότι η Ελλάδα δυσκολεύεται να προχωρήσει ακόμη και σε κρίσιμα έργα, όπως το ηλεκτρικό καλώδιο στην περιοχή της Κάσου, παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι το ζήτημα θα προχωρήσει. Η επισήμανση αυτή ήταν ιδιαίτερα αιχμηρή, καθώς φανερώνει ότι οι τουρκικές πιέσεις δεν περιορίζονται στη θεωρία, αλλά επηρεάζουν πρακτικά την άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων στο πεδίο.
Ο κ. Σταλίδης έκλεισε με αναφορά στη δύναμη της τουρκικής σημειολογίας, φέρνοντας ως παράδειγμα ακόμη και τη φανέλα της εθνικής Τουρκίας, με αναφορά στην Κωνσταντινούπολη και τον Μωάμεθ τον Πορθητή. Η παρατήρηση αυτή έδειξε πως η Τουρκία επενδύει συστηματικά στην ιστορική φόρτιση, στην εικόνα και στον συμβολισμό, καλλιεργώντας εθνικό φανατισμό και πολιτική διεκδικητικότητα.