Η Τουρκία έχει έναν τρόπο να επιστρέφει εκεί όπου στην Αθήνα θεωρούν ότι τελείωσε η συζήτηση. Ένας πρώην εχθρός γίνεται συνομιλητής, μια καταδίκη συνυπάρχει με στρατιωτική συνεργασία και μια θαλάσσια διεκδίκηση παραμένει στο τραπέζι, όσο οι δύο πλευρές υπογράφουν συμφωνίες για άλλα ζητήματα. Στην ελληνική δημόσια συζήτηση αυτά συχνά εμφανίζονται ως αντιφάσεις. Για την Άγκυρα μπορεί να αποτελούν διαδοχικά βήματα της ίδιας προσπάθειας, να αποκτήσει περισσότερους τρόπους να επηρεάζει τις αποφάσεις των άλλων.
Η ευκολία με την οποία η Άγκυρα περνά από την αντιπαράθεση στη συνεργασία συχνά μπερδεύει την Αθήνα, που βιάζεται να αναζητήσει σε κάθε προσέγγιση σημάδια αλλαγής. Η Αμερικανίδα ανθρωπολόγος Τζένι Γουάιτ, με πολυετή έρευνα στην τουρκική κοινωνία, περιγράφει πώς το οικονομικό άνοιγμα συμβαδίζει με τον εθνικισμό, ενώ ο πολιτικός επιστήμονας Ντιμιτάρ Μπέτσεφ αναδεικνύει την αντίληψη του ισχυρού κράτους που διαπερνά διαφορετικές περιόδους της τουρκικής πολιτικής. Διαβάζοντάς τους, αποκτά μεγαλύτερο βάρος ένα ερώτημα που θα έπρεπε να συνοδεύει κάθε τουρκική προσφορά συνεργασίας. Ποιες δυνατότητες θα έχει αποκτήσει η Άγκυρα την επομένη της συμφωνίας;
Η προθυμία της Άγκυρας να συνεργαστεί εύκολα εκλαμβάνεται στην Αθήνα ως υποχώρηση των επιδιώξεών της. Η Τουρκία, όμως, μπορεί να επιδιώκει μια επωφελή συνεργασία και ταυτόχρονα να προετοιμάζει τη δυνατότητα να πιέσει αποτελεσματικότερα τον εταίρο της. Να γίνει αρκετά χρήσιμη, ώστε όταν ζητήσει περισσότερα, εκείνος να δυσκολεύεται να της αρνηθεί. Η κυβέρνηση οφείλει να υπολογίζει τι θα κοστίσει τότε η άρνηση, όσο ακόμη παρουσιάζει τα οφέλη της συμφωνίας.
Στη Λιβύη, η Τουρκία συνέβαλε στην απόκρουση της επίθεσης του Χάφταρ στην Τρίπολη και στη συνέχεια ανέπτυξε επαφές και οικονομικές σχέσεις με την ανατολική πλευρά. Στις 20 Οκτωβρίου, το ανατολικό κοινοβούλιο ενέκρινε το θαλάσσιο μνημόνιο που επί χρόνια απέρριπτε και ανακάλεσε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.
Ο πρώην αντίπαλος απέκτησε λόγους να προσβλέπει στη συνεργασία της. Η μεταβολή αυτή υποχρεώνει την Αθήνα να εξηγήσει τι αντιλήφθηκε εγκαίρως και πώς αντέδρασε. Ο χθεσινός αντίπαλος της Τουρκίας δεν αποτελεί ελληνικό διπλωματικό περιουσιακό στοιχείο με ισόβια εγγύηση. Όποιος επενδύει στην παλιά εχθρότητα των άλλων, κινδυνεύει να πληροφορηθεί τελευταίος τη συμφιλίωσή τους.
Στην Αίγυπτο, η Άγκυρα διατηρεί ανοιχτή την προσπάθεια. Το Κάιρο απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ η Τουρκία καλλιεργεί συνεργασίες και προτείνει θαλάσσια οριοθέτηση, προσφέροντας, κατά τους δικούς της υπολογισμούς, πρόσθετη έκταση στην αιγυπτιακή πλευρά. Στην ενημέρωση της 28ης Οκτωβρίου, η πρόταση συνυπήρχε με την ανακοίνωση κοινής ναυτικής άσκησης.
Με την οικονομική συνεργασία, τις στρατιωτικές επαφές και τη διπλωματική συνεννόηση να συνεχίζονται, η Άγκυρα έχει περιθώριο να επανέρχεται στη θαλάσσια διεκδίκησή της. Τρία στηρίγματα κρατούν το βάρος όσο το τέταρτο αναζητεί πάτημα. Αν το βρει, μπορεί να προχωρήσει παρακάτω. Η Αθήνα ανακουφίζεται όταν η Άγκυρα μαζεύει το χέρι. Το ερώτημα είναι πού εξακολουθεί να πατά.
Στο Βόρειο Αιγαίο, η προετοιμασία διεθνούς τελωνειακής πύλης στην Αίνο συνδέεται με σχεδιαζόμενα δρομολόγια προς Σαμοθράκη και Θάσο. Τον Νοέμβριο εγκρίθηκε η προκήρυξη διαγωνισμού εκμετάλλευσης της πύλης, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί έναρξη των συγκεκριμένων γραμμών. Μια γραμμή που φέρνει πελάτες στα ξενοδοχεία και τζίρο στα καταστήματα αποκτά ανθρώπους που ενδιαφέρονται να παραμείνει ανοιχτή. Όσο περισσότερο εξαρτάται το εισόδημά τους από αυτήν και όσο λιγοστεύουν οι εναλλακτικές, τόσο μεγαλύτερο βάρος αποκτά εκείνος που ελέγχει τη λειτουργία της. Εκεί μπορεί να αρχίσει η μετατροπή του οικονομικού οφέλους σε πολιτική επιρροή.
Η εθνική ασφάλεια πρέπει συνεπώς να αξιολογηθεί πριν από οποιαδήποτε έγκριση. Ποιος ελέγχει τις εταιρείες, ποια πρόσβαση παρέχεται στις εγκαταστάσεις και πώς ελέγχονται επιβάτες, οχήματα και φορτία; Η τουρκική προετοιμασία δεν προδικάζει ελληνική συναίνεση. Το κόστος ασφαλείας πρέπει να έχει μετρηθεί πριν ανοίξει η γραμμή.
Στη Θράκη και στα Δωδεκάνησα, η αναζήτηση ρόλου ακολουθεί διαφορετική διαδρομή. Σύλλογος της Σμύρνης προβάλλει αιτήματα για την ταυτότητα και την εκπαίδευση των μουσουλμάνων της Ρόδου και της Κω. Στις 19 Νοεμβρίου, ο Φιντάν επικαλέστηκε τα δικαιώματα όσων αποκάλεσε «ομοεθνείς μας στη Δυτική Θράκη και τα Δωδεκάνησα», προαναγγέλλοντας αποφασιστική στάση για την προστασία τους, παράλληλα με τη συνεργασία με την Ελλάδα.
Η επίκληση συγγένειας στηρίζει μια αξίωση προστασίας, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διεκδίκηση πολιτικής παρέμβασης. Αν ο ρόλος γίνει ανεκτός, ζητήματα Ελλήνων πολιτών μπορούν να μεταφέρονται διαρκώς στο ελληνοτουρκικό τραπέζι. Κρατική καθοδήγηση του συγκεκριμένου συλλόγου δεν έχει αποδειχθεί. Η επίσημη διεκδίκηση του Φιντάν, όμως, είναι καταγεγραμμένη. Οι συμπολίτες μας έχουν δική τους φωνή και επιλογές. Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τη συγγένεια που επικαλείται σε πληρεξούσιο που κανείς δεν της έδωσε.
Από τη Λιβύη μέχρι το Αιγαίο, η Άγκυρα αναζητεί σχέσεις που θα της επιτρέψουν να ζητήσει περισσότερα με μικρότερο κόστος. Προσεγγίζει τον πρώην αντίπαλο, καλλιεργεί συμφέροντα στη συνεργασία και διεκδικεί ρόλο προστάτη όπου επικαλείται συγγενικούς πληθυσμούς. Κάθε τέτοιο έρεισμα μπορεί να στηρίξει την επόμενη απαίτηση, ακόμη κι αν η πρώτη απόπειρα αποτύχει. Η Αθήνα κινδυνεύει να μετρά ως πρόοδο τη συνεργασία, χωρίς να υπολογίζει πόση ελευθερία κινήσεων αποκτά μέσα από αυτήν η Άγκυρα.
Η ελληνική απάντηση χρειάζεται σχέσεις με τις ουσιαστικές πλευρές της Λιβύης, βάθος στη συνεργασία με την Αίγυπτο και οικονομικές εναλλακτικές για τα νησιά. Χρειάζεται καθημερινή παρουσία στη Θράκη και στα Δωδεκάνησα, με ισονομία, παιδεία, εργασία και αξιόπιστους θεσμούς.
Ο κ. Μητσοτάκης και ο κ. Γεραπετρίτης οφείλουν να εξηγήσουν ποιες ελληνικές επιλογές διεύρυναν και ποια δυνατότητα πίεσης περιόρισαν. Όσο η Άγκυρα προσθέτει θέματα στην ατζέντα, η κυβέρνηση κινδυνεύει να κρατά απλώς τα πρακτικά.
Η Τουρκία μπορεί να αποτύχει στο επόμενο βήμα. Ελληνική στρατηγική, όμως, δεν μπορεί να είναι η ελπίδα ότι θα γλιστρήσει.
Γεώργιος Νικολάκος
Τομεαρχης Επικοινωνίας
Μέλος Βουλευτηρίου της ΝΙΚΗΣ

-1024x558.jpg)