Το πρόσφατο επεισόδιο στη Μελίτη της Φλώρινας, όπου σε πανηγύρι Σκοπιανοί τραγουδούσαν μέσα στα χώματά μας «φύγετε Έλληνες» και σε προηγούμενο στίχο οικειοποιούνταν ιστορικά τον Φίλιππο τον Β΄ και τον Μέγα Αλέξανδρο είναι το αποτέλεσμα ενός πολιτισμικού και εθνικού ιμπεριαλισμού που έχουν επιδοθεί τα Σκόπια εδώ και χρόνια. Στο παρόν, όμως, άρθρο, θα σταθούμε στον επικίνδυνο αλυτρωτισμό τους, όπως καταγράφεται στα επίσημα κρατικά σχολικά εγχειρίδια. Εκεί αποτυπώνεται μια ιστορική αφήγηση με διάρκεια δεκαετιών: η αρχαία Μακεδονία παρουσιάζεται ως αφετηρία μιας ιδιαίτερης «μακεδονικής» ιστορίας, ο Φίλιππος και ο Αλέξανδρος εντάσσονται στη σχολική πολιτισμική μνήμη, ενώ η γεωγραφική Μακεδονία παρουσιάζεται ως ενιαίος χώρος που αργότερα «διαιρέθηκε» σε Βαρδαρική, Αιγαιακή και Πιρινική Μακεδονία.
Πολλά από αυτά τα βιβλία ανήκουν στην περίοδο της συστηματικής «αρχαιοποίησης» επί Νίκολα Γκρούεφσκι. Δυστυχώς, όμως, όπως πολύ σωστά προβλέψαμε, η ίδια τακτική εμφανίζεται και μετά την προδοτική Συμφωνία των Πρεσπών, καθώς σε εγχειρίδιο εγκεκριμένο το 2023 η ρητορική επαναλαμβάνεται.
Από την ιδεολογία στην κρατική πολιτική
Η μεγάλη θεσμική ώθηση της λεγόμενης αρχαιοποίησης συνδέεται με την περίοδο του Νίκολα Γκρούεφσκι μετά το 2006. Επιχειρήθηκε με εντατικούς ρυθμούς να συνδεθεί η σκοπιανή ταυτότητα με την αρχαία Μακεδονία και να αποκτήσει απόλυτη ορατότητα: στον δημόσιο λόγο, στα μνημεία αλλά και στην εκπαίδευση.
Η κορύφωση ήρθε με το πρόγραμμα «Skopje 2014», που γέμισε την πρωτεύουσα με μνημεία, κτήρια και αγάλματα που παρέπεμπαν στην αρχαιότητα. Η αναλυτική βάση δεδομένων του BIRN καταγράφει συνολική δαπάνη 683.642.839 ευρώ. Από αυτά, η κυβερνητική Υπηρεσία Γενικών και Κοινών Υποθέσεων εμφανίζεται με 156.714.659 ευρώ, το Υπουργείο Πολιτισμού με 128.671.707 ευρώ, ο Δήμος Σκοπίων με 79.174.709 ευρώ και ο Δήμος Κέντρου με 60.006.760 ευρώ. Η χρηματοδότηση προερχόταν συνεπώς σε πολύ μεγάλο βαθμό από κρατικούς και δημόσιους φορείς. Παραμένει απορίας άξιον πού βρήκε τόσα λεφτά μια τόσο φτωχή χώρα, όπως τα Σκόπια, όταν μάλιστα το ΑΕΠ της το 2012 δεν ξεπερνούσε τα 7,6 δισεκατομμύρια ευρώ.
Κατασκευάστηκαν, λοιπόν, πάνω από 130 έργα για να δημιουργηθεί μια κλεμμένη εθνική εικονογραφία, η οποία κορυφώθηκε στη σκοπιανή εκπαίδευση. Ίσως στην πιο νευραλγική θέση ενός κράτους, εκεί που διαμορφώνεται η εθνική συνείδηση. Εκεί που συνειδητοποιείς ποιος είσαι, από πού προέρχεσαι και τι σου ανήκει.
Το 2010 εγκρίνεται εγχειρίδιο «Μακεδονικής» Γλώσσας και Λογοτεχνίας για τη Β΄ τάξη επαγγελματικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, στο οποίο η Πέλλα χαρακτηρίζεται «παλαιά πρωτεύουσα του Αλεξάνδρου του Μακεδόνα» και τοποθετείται στην «Αιγαιακή Μακεδονία». Η διάκριση μεταξύ «Μακεδονίας» και «Αιγαιακής Μακεδονίας» είναι εξοργιστική, καθώς ως «Μακεδονία» εννοούνται τα Σκόπια (e-ucebnici.mon.gov.mk). Το 2011 ακολουθεί εγχειρίδιο Δ΄ τάξης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, όπου γίνεται λόγος για «Μακεδόνα από την Αιγαιακή Μακεδονία» και για ιδιαίτερη εθνική ταυτότητα των «Μακεδόνων» στην Ελλάδα (e-ucebnici.mon.gov.mk). Στην ίδια περίπου περίοδο, βιβλίο Κοινωνικής Αγωγής της Ε΄ τάξης διδάσκει ότι η Μακεδονία «καταλήφθηκε και διαιρέθηκε μεταξύ Σερβίας, Ελλάδας και Βουλγαρίας», ενώ άλλο εγχειρίδιο Ιστορίας αναπτύσσει συστηματικά τη γεωγραφία «Βαρδαρική–Αιγαιακή–Πιρινική Μακεδονία» και παρουσιάζει την Ελλάδα ως φορέα «αποεθνικοποίησης και αφομοίωσης των Μακεδόνων». (e-ucebnici.mon.gov.mk) (e-ucebnici.mon.gov.mk)
Το εντυπωσιακότερο όμως είναι η συνέχεια μετά τις Πρέσπες. Το 2023 εγκρίνεται νέο εγχειρίδιο «Μακεδονικής» Γλώσσας για τη ΣΤ΄ τάξη, στο οποίο ο «Αλέξανδρος Μακεδόνας» αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο: «бев син на Филип II Македонски, владетелот на Античка Македонија», δηλαδή: «ήμουν γιος του Φιλίππου Β΄ του Μακεδόνα, ηγεμόνα της Αρχαίας Μακεδονίας». Ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως ένα από τα «20 απίστευτα αγόρια που άλλαξαν τον κόσμο» και ανήκει στην ιστορία των Σκοπίων. Στο ίδιο εγχειρίδιο του 2023, στην ενότητα «Πατριωτική ποίηση», σελ. 82, διδάσκεται ποίημα του Anton Popov στο οποίο αναφέρεται το εξής: «Љубовта кон татковината Македонија, нејзината историја и традиција, нејзината слобода и иднина», δηλαδή η «αγάπη για την πατρίδα Μακεδονία, την ιστορία και την παράδοσή της, την ελευθερία και το μέλλον της». e-Učebnici. Ακόμη πιο ισχυρή είναι η διδακτική άσκηση ακριβώς από κάτω. Το βιβλίο δίνει ως έτοιμη απάντηση στον μαθητή: «Татковината е секогаш поробувана и страдна.» Δηλαδή: «Η πατρίδα είναι πάντοτε υπόδουλη και βασανισμένη.» e-Učebnici.
Τα Σκόπια, που συγκροτήθηκαν γλωσσικά και ιστορικά το 1944-5, ενσωματώνουν στην επίσημη παιδεία τους τα σύμβολά μας, τις ιστορικές μορφές μας, το δικό μας παρελθόν. Ο Φίλιππος και ο Αλέξανδρος γίνονται δικοί τους πρόγονοι, η Ελλάδα μια χώρα που κλέβει την ιστορία τους και καταπιέζει τις πληθυσμιακές ομάδες που έμειναν στα σύνορά της. Αυτή η αναδρομική γενεαλογία, πέρα από άθλια και ανιστόρητη, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς αφήνει αιχμές για εδαφικοποίηση. Στα σχολικά βιβλία, η Πέλλα εντάσσεται στην «Αιγαιακή Μακεδονία», η νότια Βουλγαρία στην «Πιρινική Μακεδονία» και η σημερινή κρατική επικράτεια στη «Βαρδαρική Μακεδονία». Σαν να πρόκειται για ένα «μακεδονικό» κράτος που διαιρέθηκε και πρέπει να βρει πάλι την ενότητά του. Τα Σκόπια γίνονται ένα έθνος του βαθέως χρόνου, που υπήρχε πάντοτε και τα σημερινά του σύνορα δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια βίαιη διακοπή της φυσικής του ιστορικής και γεωγραφικής του ενότητας.
Την ίδια ώρα που τα Σκόπια άρπαζαν ασύστολα την ίδια μας την ψυχή, το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας παρέδωσε στην κυρία Ρεπούση την ιστορική συνείδηση των παιδιών μας. Στο κεφάλαιο για τον ένδοξο Μακεδονικό Αγώνα η έγνοια της ήταν να αναδειχθεί ο ελληνικός «αλυτρωτισμός» και να υποβιβαστούν οι θυσίες των πεσόντων ως τίποτα περισσότερο από ένα μέρος ενός ανταγωνισμού εθνικών σχεδίων στα Βαλκάνια.
Και ερχόμαστε στο σήμερα. Μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών δεν φαίνεται να άλλαξαν και πολλά. Τα Σκόπια συνεχίζουν ακάθεκτα την ιδεολογική κατήχηση στα σχολεία, τον πολιτισμικό τους ιμπεριαλισμό, καταγράφουν διαρκείς παραβιάσεις που πλέον ξεπερνούν τις 800 και δρουν ανενόχλητα. Εμείς, από την άλλη, έγνοια μας είναι να γεμίσουμε με δεξιότητες τα παιδιά στερώντας τους εθνική συνείδηση—ούτε έπαρση σημαίας μια φορά τον μήνα δεν γίνεται, δηλητηριάζοντάς τα με μόδες γουοκισμού και «διαφορετικές» οικογένειες ως φυσική εξέλιξη, πουλώντας τα μνημεία μας σε ανώνυμη εταιρεία και παραδίδοντας εν τέλει την ιστορία μας είτε στα Σκόπια είτε σε ιδιώτες.
Η ΝΙΚΗ, όμως, πονάει και μετατρέπει αυτόν τον πόνο σε δύναμη και επιμονή. Διεκδικούμε και θα συνεχίσουμε με νύχια και με δόντια την εξυγίανση της παιδείας μας, την καλλιέργεια υγιούς εθνικής συνείδησης, την ιστορία μας, την ακεραιότητα των μνημείων μας, τη διαφύλαξή τους από την εμπορική εκμετάλλευση και την προστασία της Μακεδονίας μας. Η Συμφωνία των Πρεσπών που έφερε ο κ. Τσίπρας και εφάρμοσε με μεγάλη επιτυχία εις βάρος μας ο κ. Μητσοτάκης πρέπει άμεσα να καταγγελθεί. Να καταστεί απολύτως σαφές πως δεν πουλάμε τίποτε από όσα μας συνιστούν και δεν κωφεύουμε όταν πρέπει να υπερασπιστούμε αυτά που μας ανήκουν.