Η αγορά της «μακροζωίας» και της «ευεξίας» αναπτύσσεται ταχύτατα. Δίπλα σε θεμιτές υπηρεσίες άσκησης, διατροφής και πρόληψης εμφανίζονται κέντρα που διαφημίζουν «αποτοξίνωση», «αναγέννηση κυττάρων», «αντιστροφή της βιολογικής ηλικίας», βιοσυντονισμό, «κβαντικές» διαγνώσεις, οζονοθεραπείες, καθαρισμούς εντέρου, ενδοφλέβια πρωτόκολλα ή ακόμη και σύνθετες παρεμβάσεις σε αίμα και πλάσμα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι χρησιμοποιείται η λέξη «εναλλακτική». Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο πολίτης ακούει θεραπευτικές υποσχέσεις που δεν μπορεί να αξιολογήσει, πληρώνει μεγάλα ποσά και ενδέχεται να εκτεθεί σε άχρηστη ή επικίνδυνη πράξη.
Η Ελλάδα δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας προβλέπει ότι ο ιατρός ενεργεί με βάση την τεκμηριωμένη και βασισμένη σε ενδείξεις ιατρική, παραλείπει μεθόδους χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και αντιμετωπίζει ως πειραματικές τις μεθόδους που δεν εφαρμόζονται από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Επιπλέον, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα απαγορεύει τη διαφήμιση που αποδίδει σε μια συσκευή ιδιότητες ή διαγνωστικές και θεραπευτικές δυνατότητες που δεν διαθέτει.
Το βασικό έλλειμμα είναι επομένως η εφαρμογή: ποιος ελέγχει, πόσο συχνά, με ποια εργαλεία και με ποια συνέπεια;
Από τον φάκελο αδειοδότησης στον πραγματικό έλεγχο
Μετά την κατάργηση του ΣΕΥΥΠ το 2019, οι αρμοδιότητες των καταργηθέντων ελεγκτικών φορέων μεταφέρθηκαν στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι ακριβές να λέμε πως «δεν υπάρχει κανείς αρμόδιος». Είναι όμως εύλογο να ζητήσουμε ξανά έναν σαφώς ορατό, εξειδικευμένο υγειονομικό ελεγκτικό μηχανισμό. Η πρόταση είναι η δημιουργία αυτοτελούς Κλάδου Επιθεωρητών Υγείας στην ΕΑΔ, με ιατρούς, φαρμακοποιούς, μηχανικούς βιοϊατρικής τεχνολογίας, επόπτες δημόσιας υγείας και νομικούς.
Κάθε ιδιωτική δομή που διαφημίζει υπηρεσίες με υγειονομικό σκοπό πρέπει να διαθέτει ψηφιακό παράρτημα άδειας: ποιοι είναι οι επιστημονικοί υπεύθυνοι, ποιες ακριβώς πράξεις επιτρέπονται και ποιος εξοπλισμός βρίσκεται στον χώρο. Η άδεια πρέπει να ακολουθεί την πράξη. Δεν αρκεί μια γενική βεβαίωση «ιατρείου» εάν μέσα στον χώρο πραγματοποιείται μια πολύ πιο σύνθετη ή υψηλού κινδύνου παρέμβαση, ακόμα περισσότερο όταν η πράξη είναι επεμβατική και στα πλαίσια της εναλλακτικής ιατρικής χωρίς τεκμηρίωση οφέλους.
Το ευρωπαϊκό μάθημα: Ελέγχουμε τον ισχυρισμό, όχι την ταμπέλα
Η Ισπανία έχει θεσπίσει πλαίσιο που αφορά προϊόντα, ουσίες, μεθόδους και υπηρεσίες με ισχυριζόμενο υγειονομικό σκοπό και απαγορεύει παραπλανητικές υποσχέσεις ή εγγυήσεις θεραπείας. Η Γαλλία απαγορεύει ρητά στον ιατρό να παρουσιάζει ως ωφέλιμη ή ακίνδυνη μια ανεπαρκώς δοκιμασμένη ή απατηλή μέθοδο. Στη Γερμανία η νομοθεσία περί διαφήμισης υγείας απαγορεύει την απόδοση θεραπευτικής αποτελεσματικότητας που μια μέθοδος δεν διαθέτει. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ASA απαιτεί ισχυρή κλινική τεκμηρίωση για ισχυρισμούς βιοσυντονισμού ή «detox» μέσω colon hydrotherapy.
Το κοινό μήνυμα είναι σαφές: δεν χρειάζεται μια ιδεολογική «λίστα απαγορεύσεων». Χρειάζεται σύστημα που να κατατάσσει τις πρακτικές με βάση δύο κριτήρια – τον κίνδυνο και την επιστημονική τεκμηρίωση. Μια χαμηλού κινδύνου υπηρεσία ευεξίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως μια επεμβατική πράξη. Αντίστοιχα, όμως, ένας βιοσυντονιστής δεν μπορεί να διαφημίζεται ως συσκευή διάγνωσης δεκάδων νοσημάτων χωρίς robust clinical evidence, ούτε μια επεμβατική παρέμβαση μπορεί να «βαφτίζεται» wellness για να ξεφεύγει από τον υγειονομικό έλεγχο.
Προτείνουμε την καθιέρωση μόνιμου κρατικού προγράμματος ελέγχου της ασφάλειας και της επιστημονικής τεκμηρίωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, με πρώτη προτεραιότητα τα ιατρεία και τα κέντρα που εμπορεύονται υποσχέσεις μακροζωίας, αντιγήρανσης, «αποτοξίνωσης» και αναγέννησης. Ο έλεγχος πρέπει να καλύπτει κάθε πάροχο, ιδίως όταν χρησιμοποιεί την ιδιότητα του ιατρού για να προσδώσει αξιοπιστία σε ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς.
Ο πυρήνας της πρότασης είναι ειδική, μόνιμα στελεχωμένη μονάδα στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, με ρητή εξουσία επιτόπιου κλινικού ελέγχου και προσωρινής παύσης επικίνδυνων πρακτικών. Η μονάδα θα συνδέει την πραγματική δραστηριότητα κάθε χώρου με την αδειοδότησή του, τα προσόντα του προσωπικού, τα μηχανήματα και τα σκευάσματα που χρησιμοποιεί, την τεκμηρίωση των ισχυρισμών του και τις οικονομικές απαιτήσεις προς τον ασθενή.
Η ονομασία «ευεξία», η υψηλή τιμή, η ιδιωτική πληρωμή ή η ιατρική ιδιότητα του παρόχου δεν δικαιολογούν εξαίρεση από την εποπτεία. Ταυτόχρονα, κάθε κρίση πρέπει να αφορά συγκεκριμένη πράξη, ένδειξη, προϊόν και τρόπο εφαρμογής. Η επιστημονική καινοτομία προστατεύεται με νόμιμη έρευνα και διαφανή αξιολόγηση.
Το προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβάνει:
- Εθνικό Μητρώο: Όλες οι δομές longevity/anti-aging και γενικά όσες προβάλλουν ιατρικούς ισχυρισμούς να δηλώνουν πράξεις, υπευθύνους και εξοπλισμό.
- Παρατηρητήριο ψηφιακής διαφήμισης: Συστηματικός έλεγχος δημόσιων claims σε ιστοσελίδες και socialmedia για «detox», «reverseaging», «αναγέννηση», «κβαντική διάγνωση» κ.ά. Το claim να αποτελεί trigger ελέγχου, όχι αυτόματη ενοχή.
- Risk–based αυτοψίες: Προτεραιότητα σε επεμβατικές πράξεις, χειρισμούς αίματος/πλάσματος, ενδοφλέβιες χορηγήσεις, μηχανική πλύση εντέρου και άλλες πράξεις με ουσιώδη κίνδυνο.
- Αυστηρότερη ιατρική ευθύνη: Ο ιατρικός τίτλος δεν πρέπει να λειτουργεί ως εμπορικό άλλοθι. Η εμπορική παρουσίαση πειραματικής ή ανεπαρκώς τεκμηριωμένης μεθόδου ως αποδεδειγμένης θεραπείας να αποτελεί σοβαρό πειθαρχικό παράπτωμα.
- Αναλογικές αλλά αποτρεπτικές κυρώσεις: Από υποχρεωτική διόρθωση της διαφήμισης έως σφράγιση εξοπλισμού, αναστολή πράξης, ανάκληση άδειας και πειθαρχική παραπομπή όταν υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ή επανάληψη.
- Ενιαία καταγραφή παρόχων και επεμβατικών πράξεων, με διασταύρωση των στοιχείων αδειοδότησης και εξοπλισμού.
- Αυτεπάγγελτη παρακολούθηση δημόσιων διαφημίσεων, μαζί με επιτόπιους ελέγχους που βασίζονται στον κίνδυνο.
- 8.Υποχρέωση του παρόχου να διαθέτει αποδεικτικό φάκελο για κάθε μετρήσιμη υπόσχεση υγείας.
- Άμεση προστασία σε σοβαρό κίνδυνο, αναλογικές κυρώσεις, δικαίωμα ακρόασης και δικαστικό έλεγχο.
- Αποζημιωτική προστασία ασθενών, εποπτεία της ανταπόκρισης των αρμόδιων φορέων και δημόσιο απολογισμό.
Οι ήδη ισχύοντες κανόνες για τους ιατρούς
Ο ν. 3418/2005 ήδη συνδέει την επιστημονική ελευθερία με την τεκμηριωμένη ιατρική. Το άρθρο 3 θέτει όρια στις ανεπαρκώς τεκμηριωμένες μεθόδους και προϋποθέσεις για τις πειραματικές εφαρμογές. Τα άρθρα 11 και 12 ρυθμίζουν ενημέρωση και συναίνεση, ενώ τα άρθρα 17 και 18 διέπουν την προβολή και τη διαδικτυακή παρουσία των ιατρών. Η υπογραφή ενός εντύπου συναίνεσης δεν υποκαθιστά αυτές τις υποχρεώσεις.
Για τον βιοσυντονισμό υπάρχει ειδική υπουργική απόφαση Γ3β/ΓΠ/οικ.63736 της 24.8.2016, δημοσιευμένη από τον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών. Διαπιστώνει ανεπαρκή επιστημονική τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας και διευκρινίζει ότι η ύπαρξη της τεχνολογίας δεν συνεπάγεται αυτόματη αποδοχή της πράξης. Αποτελεί συγκεκριμένο διοικητικό προηγούμενο, όχι γενική πιστοποίηση της μεθόδου.
Η αδειοδότηση πρέπει να αντιστοιχεί στη δραστηριότητα
Στα δημοσιευμένα δικαιολογητικά του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών περιλαμβάνονται ήδη κατάλογος μηχανημάτων, παραστατικά κατοχής εξοπλισμού και στοιχεία σήμανσης CE. Συνεπώς, ο έλεγχος της αντιστοίχισης του δηλωμένου με τον πραγματικό εξοπλισμό έχει ήδη πρακτικό σημείο εκκίνησης.
Η σήμανση CE συνδέεται με τη συμμόρφωση του συγκεκριμένου προϊόντος προς τις εφαρμοστέες απαιτήσεις και τον προβλεπόμενο σκοπό του. Δεν πιστοποιεί κάθε πρόσθετο διαφημιστικό ισχυρισμό ενός ιατρείου ούτε την καταλληλότητα κάθε χώρου για τη χρήση του. Ο Κανονισμός 2017/745 περιλαμβάνει ειδική απαγόρευση παραπλανητικών ισχυρισμών στο άρθρο 7.
Στον σχεδιασμό πρέπει να ληφθεί υπόψη και ο ν. 5255/2025, που συνέστησε την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, με αρμοδιότητες ελέγχου καταναλωτικών παραβάσεων, διαδικτυακών σαρώσεων και εξώδικης επίλυσης διαφορών. Ο μηχανισμός συνεργασίας οφείλει να ακολουθεί και τις μεταβατικές διατάξεις λειτουργίας της.
Τι ακριβώς πρέπει να αξιολογείται επιστημονικά
Η αξιολόγηση δεν πρέπει να αρκείται σε έναν εμπορικό τίτλο θεραπείας. Απαιτείται καταγραφή της ουσίας ή συσκευής, της οδού χορήγησης, της ένδειξης, της ομάδας ασθενών, της δόσης ή έντασης εφαρμογής και του αποτελέσματος που υπόσχεται ο πάροχος. Η βελτίωση ενός εργαστηριακού δείκτη δεν αποδεικνύει αυτομάτως παράταση ζωής ή όφελος στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Οζονοθεραπεία
Οι εφαρμογές όζοντος διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους. Η αξιολόγηση της AETSA, ιστορική έκθεση του 2009, ανέδειξε χαμηλή ποιότητα μελετών και αδυναμία ασφαλούς συμπεράσματος για την αποτελεσματικότητα στις παθήσεις που εξέτασε. Η έκθεση αυτή δεν υποκαθιστά σημερινή ανασκόπηση ανά ένδειξη. [9]
Υπάρχουν δημοσιευμένες αναφορές σοβαρών επιπλοκών: αναφορά περιστατικού του 2026 περιγράφει κλινική εικόνα αρτηριακής εμβολής αερίου μετά από ενδοφλέβια οζονοθεραπεία. Μια τέτοια αναφορά τεκμηριώνει σήμα ασφάλειας, όχι τη συχνότητα του συμβάντος ούτε ίδιο κίνδυνο για όλες τις εφαρμογές. [10]
Προτείνεται άμεση προτεραιότητα ελέγχου για ενδαγγειακές εφαρμογές και χειρισμούς αίματος, έλεγχος στειρότητας και εξοπλισμού, καθώς και απαίτηση ειδικής τεκμηρίωσης κάθε ισχυρισμού για αντιγήρανση, καρκίνο, ανοσία ή «αποτοξίνωση». Δεν επιτρέπεται εξαγωγή ισχυρισμού μακροζωίας από μια μελέτη διαφορετικής πάθησης ή διαφορετικής οδού εφαρμογής.
Καθαρισμός εντέρου και υδροθεραπεία παχέος εντέρου
Το αμερικανικό NCCIH επισημαίνει περιορισμένη κλινική τεκμηρίωση για την εμπορική υδροθεραπεία του παχέος εντέρου και πιθανότητα σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών, ιδίως σε άτομα με συγκεκριμένα υποκείμενα νοσήματα. [11]
Προτείνεται να ελέγχονται οι ατεκμηρίωτες υποσχέσεις γενικής «αποτοξίνωσης», οι αντενδείξεις, η υγιεινή, η ενημέρωση για κινδύνους και οι επαναλαμβανόμενες προπληρωμένες συνεδρίες. Η νόμιμη προετοιμασία για κολονοσκόπηση και η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση συγκεκριμένης εντερικής δυσλειτουργίας αξιολογούνται χωριστά από τα εμπορικά πακέτα ευεξίας.
Βιοσυντονισμός και αποκαλούμενη κβαντική ιατρική
Η βρετανική ASA επισημαίνει την απουσία επαρκών κλινικών αποδείξεων για τους ισχυρισμούς διάγνωσης και θεραπείας νόσων με βιοσυντονισμό. Σε σχετική υπόθεση έκρινε ότι το CE της συσκευής δεν αρκούσε για να στηρίξει τις διαφημιζόμενες διαγνωστικές δυνατότητες. [12]
Για συσκευές που ισχυρίζονται ότι εντοπίζουν αλλεργίες, καρκίνο, «τοξίνες» ή πολλαπλές παθήσεις, ο φάκελος πρέπει να περιλαμβάνει αξιολόγηση διαγνωστικής ακρίβειας έναντι έγκυρης μεθόδου αναφοράς. Για θεραπευτικούς ισχυρισμούς απαιτούνται αντίστοιχα κλινικά δεδομένα. Ο όρος «κβαντική» δεν αποτελεί απόδειξη λειτουργίας ή αποτελεσματικότητας. Η καθιερωμένη χρήση φυσικών αρχών σε πραγματικές ιατρικές τεχνολογίες και η τεκμηριωμένη βιοανάδραση δεν πρέπει να συγχέονται με τέτοιους εμπορικούς ισχυρισμούς.
Πλασμαφαίρεση και εξωσωματικές επεξεργασίες αίματος
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί αναγνωρισμένη ιατρική πράξη για συγκεκριμένες ενδείξεις. Προϋποθέτει κλινική επιλογή ασθενών και διαχείριση κινδύνων όπως λοιμώξεις, αντιδράσεις και διαταραχές ασβεστίου ή αρτηριακής πίεσης. [13]
Προτείνεται αυστηρός έλεγχος της ένδειξης, της νομιμότητας του χώρου, της εξειδίκευσης της ομάδας, των υγρών αντικατάστασης, των αναλωσίμων και της δυνατότητας αντιμετώπισης επιπλοκών. Η τεκμηρίωση θεραπευτικής χρήσης σε νόσημα δεν μεταφέρεται αυτομάτως σε υγιή άτομα που αγοράζουν «αναζωογόνηση». Η μεταφορά με ασθενοφόρο, μόνη της, δεν αποδεικνύει επάρκεια άμεσης αντιμετώπισης επειγόντων.
Ενδοφλέβιες εγχύσεις και αναγεννητικά προϊόντα
Για ενδοφλέβιες βιταμίνες, ορμόνες ή άλλα προϊόντα απαιτείται διάκριση της τεκμηριωμένης θεραπευτικής χρήσης από την εμπορική διάθεση σε άτομα χωρίς τεκμηριωμένη ανάγκη. Ο έλεγχος πρέπει να αναζητεί ένδειξη, νόμιμη προμήθεια, σύνθεση, στειρότητα, αλληλεπιδράσεις και παρακολούθηση. Η ονομασία «συμπλήρωμα» δεν νομιμοποιεί ενέσιμη χρήση.
Οι κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες δεν είναι γενικά αρρύθμιστη «γκρίζα ζώνη». Η EMA και οι ευρωπαϊκές εθνικές αρχές υπενθυμίζουν ότι τα φάρμακα προηγμένων θεραπειών διατίθενται νόμιμα μέσω κεντρικής αδειοδότησης, εγκεκριμένης κλινικής δοκιμής ή ειδικής εθνικής νοσοκομειακής εξαίρεσης υπό προϋποθέσεις. Η επίκληση «πειραματικής θεραπείας» εκτός νόμιμης διαδικασίας δεν επαρκεί. [14]
Το εμπορικό κίνητρο και η οικονομική προστασία
Η ιδιωτική πληρωμή μπορεί να στερεί από μια συναλλαγή τον έλεγχο αποζημίωσης ενός ασφαλιστικού φορέα. Δεν καταργεί την υγειονομική, φαρμακευτική ή καταναλωτική εποπτεία. Ούτε μπορεί να θεωρηθεί, χωρίς ειδικά στοιχεία, ότι όλοι οι πελάτες είναι εύποροι: ασθενείς και οικογένειες μπορεί να αναλαμβάνουν σημαντική δαπάνη αναζητώντας θεραπεία.
Προτείνεται δημοσιοποίηση συγκρούσεων συμφερόντων των αξιολογητών και διαφάνεια στις χρηματοδοτούμενες προβολές, στις προμήθειες παραπομπής και στις σχέσεις παρόχων με προμηθευτές. Ισχυρισμοί για πολιτική προστασία ή παράνομη επιρροή πρέπει να εξετάζονται βάσει αποδεικτικών στοιχείων. Οι υψηλές τιμές και η κοινωνική θέση πελατών δεν αποτελούν ούτε απόδειξη νομιμότητας ούτε απόδειξη παράβασης.
Η σύνδεση με τις παρεμβάσεις της ΝΙΚΗΣ στη βουλή
Η παρέμβαση της Κας Ασπασίας Κουρουπάκη στις 15.9.2026 ζητά στοιχεία για τις άδειες, τον εξοπλισμό, τους ελέγχους και τη διαφήμιση κέντρων ευεξίας, καθώς και πανελλαδικό έλεγχο. Η παρέμβαση του Κου Τάσου Οικονομόπουλου στις 14.9.2026 εστιάζει στην αποτελεσματικότητα προηγούμενων ελέγχων και στην ανάγκη ιχνηλάτησης πιθανώς παράνομων σκευασμάτων.
Τα ζητήματα αυτά μετατρέπονται εδώ σε διαρκείς θεσμικές υποχρεώσεις. Οι επιμέρους καταγγελίες πρέπει να διερευνηθούν από τις αρμόδιες αρχές. Δεν αποτελούν από μόνες τους διαπίστωση ποινικής ευθύνης ή αιτιώδους σύνδεσης συγκεκριμένης πράξης με βλάβη. Με δυο λόγια, πρέπει να δημιουργηθεί νέο ρεαλιστικό σύγχρονο και εφαρμόσιμο κανονιστικό πλαίσιο αυστηρής λειτουργίας για να αποτραπούν φαινόμενα ιατρικής εξαπάτησης
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ : Οι κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις της ΝΙΚΗΣ για τα κέντρα ευεξίας και την πλασμαφαίρεση ανέδειξαν ήδη την ανάγκη για πλήρη στοιχεία αδειών, ελέγχων και ιατροτεχνολογικού εξοπλισμού, για πανελλαδικό έλεγχο και για εξέταση των claims περί «αποτοξίνωσης», αναζωογόνησης και επιμήκυνσης της ζωής. Το επόμενο βήμα είναι αυτά τα αιτήματα να γίνουν ενιαίο θεσμικό σχέδιο. Η ΝΙΚΗ θέλει να προστατεύσει τη δημόσια υγεία και το κράτος οφείλει να είναι παρόν και να μην κρύβεται στην επικάλυψη αρμοδιοτήτων και την υποκρισία γιατί τα φαινόμενα ιατρικής παραπλάνησης είναι γνωστά εδώ και πολλά χρόνια.
Η σωστή αρχή μπορεί να διατυπωθεί απλά: ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει αν αυτό που πληρώνει είναι καθιερωμένη θεραπεία, πειραματική μέθοδος ή απλή υπηρεσία ευεξίας. Και το κράτος πρέπει να μπορεί να ελέγχει σε πραγματικό χρόνο τρία πράγματα: τι επιτρέπεται, τι γίνεται και τι διαφημίζεται.