Στην Παιανία, εκεί όπου η Data4 αναπτύσσει εγκαταστάσεις που θα στεγάσουν υπολογιστικά συστήματα για ψηφιακές υπηρεσίες, cloud και τεχνητή νοημοσύνη, το ελληνικό Δημόσιο αποφάσισε να μπει συνεταίρος. Μέσω του Ελληνικού Ταμείου Καινοτομίας και Υποδομών (HIIF) αποκτά το 23% της Data4 Greece, με τη συμμετοχή να αφορά το πρώτο κέντρο δεδομένων του συγκροτήματος και το τίμημα να φθάνει περίπου τα 40 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με πληροφορίες της «Ναυτεμπορικής». Το ποσό δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως. Είναι, πάντως, αρκετό ώστε ο φορολογούμενος να δικαιούται κάτι περισσότερο από μια θέση στο ακροατήριο της τελετής. Η επίσημη ανακοίνωση του Growthfund επιβεβαιώνει τη συμμετοχή του 23%.
Η κυβέρνηση έντυσε τη συμφωνία με τις μεγάλες προσδοκίες της ψηφιακής εποχής, επιστρατεύοντας την τεχνολογική ισχύ, τις στρατηγικές υποδομές και την αναβάθμιση της χώρας. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης μίλησε για δημόσια κεφάλαια που ενισχύουν τις τεχνολογικές δυνατότητες της Ελλάδας. Επειδή, όμως, γι’ αυτές πληρώνουν οι πολίτες, χρειάζεται να περιγραφούν με την ίδια ακρίβεια που περιγράφεται το ποσοστό των μετοχών. Η κυβέρνηση, που έχει ήδη ζητήσει να πιστωθεί μια εθνική επιτυχία, οφείλει να παρουσιάσει τι ακριβώς την καθιστά εθνική. Αυτό είναι και το πλαίσιο που έθεσε ο ίδιος ο υπουργός στην επίσημη τοποθέτησή του για την επένδυση.
Μια λεπτομέρεια της επίσημης ανακοίνωσης κάνει το ερώτημα περισσότερο επίμονο, καθώς ολόκληρη η δυναμικότητα του πρώτου κέντρου έχει ήδη δεσμευθεί με μακροχρόνια σύμβαση από μεγάλη διεθνή τεχνολογική εταιρεία. Αυτό ενισχύει την εμπορική προοπτική της επένδυσης, αφού εξασφαλίζει πελάτη και μεγαλύτερη σιγουριά για τα έσοδα. Η κυβέρνηση, όμως, παρέλειψε να εξηγήσει τι επιπλέον αποκτούν οι ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες, τα πανεπιστήμια και οι επιχειρήσεις από την είσοδο του δημόσιου μετόχου, όπως προκύπτει και από την ανακοίνωση για τη συμφωνία.
Το ποσοστό συμμετοχής δεν παραδίδει αυτομάτως στο κράτος αντίστοιχο ποσοστό υπολογιστικής ισχύος, ούτε του δίνει από μόνο του τον έλεγχο των υπηρεσιών που θα λειτουργούν μέσα στις εγκαταστάσεις. Αυτά εξαρτώνται από συμβάσεις, τεχνικές υποδομές και συμφωνίες με παρόχους, οι οποίες καθορίζουν τι μπορεί πράγματι να απαιτήσει και να εξασφαλίσει η χώρα. Η απόσταση ανάμεσα στη μετοχή και στην εθνική δυνατότητα καλύπτεται με συγκεκριμένα δικαιώματα, ενώ στην κυβερνητική παρουσίαση διανύθηκε με μερικά επίθετα.
Ο κ. Πιερρακάκης παρουσίασε ως εθνικό επίτευγμα μια συμφωνία της οποίας τις εθνικές εγγυήσεις παρέλειψε να δείξει. Ως αρμόδιος υπουργός, φέρει την ευθύνη να διακρίνει τη συμμετοχή σε μια επιχείρηση από τη δυνατότητα μιας χώρας να ελέγχει κρίσιμες λειτουργίες της. Όταν χρησιμοποιεί το κύρος του αξιώματός του για να παρουσιάσει μια αγορά μετοχών ως ενίσχυση της τεχνολογικής ισχύος, οφείλει να έχει πρόχειρες τις αποδείξεις, προτού ζητήσει από τον φορολογούμενο να συμμεριστεί τον ενθουσιασμό του.
Σε ένα έργο, μάλιστα, με ήδη εξασφαλισμένη μακροχρόνια ζήτηση, χρειάζεται να διευκρινιστεί ποια πρόσθετη ανάγκη καλύπτει το δημόσιο κεφάλαιο. Χρηματοδοτεί νέα ανάπτυξη, εξασφαλίζει ειδικά δημόσια οφέλη ή τοποθετείται κυρίως με προσδοκία απόδοσης; Καθεμία από αυτές τις επιλογές χρειάζεται τη δική της αιτιολόγηση, όσο κι αν η κυβερνητική παρουσίαση τις χωρά όλες κάτω από την ίδια υπόσχεση προόδου.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Τραμπ παρουσίασε τον Μάρτιο του 2026 το Ratepayer Protection Pledge, με το οποίο οι συμμετέχουσες εταιρείες δεσμεύονται να καλύπτουν τις πρόσθετες ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής και τις αναβαθμίσεις δικτύων που απαιτούν τα κέντρα δεδομένων τους. Προβλέπεται επίσης διαπραγμάτευση ειδικών συμφωνιών, ώστε να πληρώνουν για την ισχύ και τις υποδομές που δημιουργούνται για λογαριασμό τους, ακόμη κι όταν δεν τις χρησιμοποιούν. Οι δεσμεύσεις αυτές περιλαμβάνονται στο Ratepayer Protection Pledge του Λευκού Οίκου και η αποτελεσματικότητά τους κρίνεται στην εφαρμογή.
Αναγνωρίζεται, πάντως, ότι η επέκταση των τεχνολογικών κολοσσών μπορεί να φορτώσει έξοδα στους υπόλοιπους καταναλωτές, καθώς οι υποσταθμοί, τα δίκτυα και η νέα ισχύς έχουν κόστος που παραμένει ακόμη κι αν αλλάξουν τα επιχειρηματικά σχέδια. Ο Έλληνας πολίτης, που συμμετέχει ήδη μέσω του δημόσιου κεφαλαίου, δικαιούται επομένως να γνωρίζει ποιος αναλαμβάνει αυτόν τον κίνδυνο και αν θα κληθεί να συνεισφέρει ξανά μέσω των χρεώσεων ηλεκτρικού ρεύματος.
Στη Βρετανία, το Υπουργείο Οικονομικών δημοσίευσε στις 28 Οκτωβρίου το Data Centre Covenant, συνδέοντας την πρόσθετη κρατική υποστήριξη στρατηγικών εγκαταστάσεων με απαιτήσεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, την εθνική ασφάλεια και ανθεκτικότητα, το κόστος του ενεργειακού συστήματος, τα οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες και την αποδοτική χρήση νερού και ενέργειας. Ποιες αντίστοιχες δεσμεύσεις εξασφάλισε η ελληνική κυβέρνηση όταν αποφάσισε να βάλει και δημόσιο κεφάλαιο;
Οι εγγυήσεις αυτές αφορούν και όσους ζουν δίπλα στις εγκαταστάσεις, όπως υπενθυμίζουν οι ανησυχίες που έχουν καταγραφεί στη Χριστούπολη Σπάτων για τον θόρυβο και τη συγκέντρωση κέντρων δεδομένων κοντά στις κατοικίες. Για τη Data4 στην Παιανία, η επίσημη ανακοίνωση αναφέρει τεχνολογίες ψύξης πολύ χαμηλής κατανάλωσης νερού. Η κυβέρνηση οφείλει να εξασφαλίσει δημοσιευμένες μετρήσεις, έλεγχο της συνολικής επιβάρυνσης των δικτύων και σαφείς υποχρεώσεις απέναντι στις τοπικές κοινωνίες, αφού η ευθύνη του Δημοσίου να προστατεύει τους κατοίκους παραμένει ακέραιη και μετά την εγγραφή του στο μετοχολόγιο. Σχετικές ανησυχίες κατοίκων για την ανάπτυξη data centers έχουν καταγραφεί και στον Τύπο.
Στη συγκεκριμένη συμφωνία, η κυβέρνηση ανακοίνωσε το ποσοστό, περιέγραψε τις φιλοδοξίες και μοίρασε συγχαρητήρια, αφήνοντας έξω από την επίσημη παρουσίαση το τίμημα, την αποτίμηση και τα ειδικά δικαιώματα του δημόσιου μετόχου. Ο κ. Πιερρακάκης πήρε ήδη το πολιτικό όφελος της ανακοίνωσης, ενώ ο πολίτης καλείται να αρκεστεί στη διαβεβαίωση ότι προηγήθηκαν οι αναγκαίοι έλεγχοι. Με τέτοιους όρους, η κυβέρνηση ζητά εμπιστοσύνη επί πιστώσει, έχοντας βάλει τα χρήματα των άλλων.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι λόγο έχει το Ταμείο σε νέο δανεισμό, αλλαγή ελέγχου ή πώληση περιουσιακών στοιχείων, πώς προστατεύεται σε μελλοντικές αυξήσεις κεφαλαίου και ποιες υποχρεώσεις έχουν συμφωνηθεί για απασχόληση, κατάρτιση και τοπικά οφέλη. Η παρουσίαση των ουσιωδών όρων και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος, με προστασία των πραγματικά εμπιστευτικών στοιχείων, θα επιτρέψουν να κριθεί η διαπραγμάτευση για την οποία η κυβέρνηση έχει ήδη συγχαρεί τον εαυτό της.
Η δημόσια επένδυση πρέπει να αγοράζει και δημόσιες εγγυήσεις, αφήνοντας πίσω της ελληνική τεχνογνωσία, δυνατότητα ελέγχου και μεγαλύτερη αυτονομία στις κρίσιμες λειτουργίες του κράτους. Η κυβέρνηση χρειάζεται να εξηγήσει ποια από αυτά εξασφάλισε στην Παιανία, καθώς υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος η χώρα να βάζει γη, ενέργεια και κεφάλαια, ενώ οι αποφάσεις από τις οποίες εξαρτάται η λειτουργία της εξακολουθούν να λαμβάνονται αλλού.
Ας παρουσιάσει, λοιπόν, ο κ. Πιερρακάκης τα δικαιώματα που εξασφάλισε για την Ελλάδα και τα οποία θα ισχύουν όταν τελειώσουν οι καλές διαθέσεις των εταίρων. Μέχρι τότε, η «ενίσχυση της εθνικής ισχύος» παραμένει ένας υπουργικός ισχυρισμός που περιμένει τις αποδείξεις του. Οι δημόσιες σχέσεις της επένδυσης έγιναν ήδη με επιτυχία· απομένει να φανεί αν το ίδιο καλά εκπροσωπήθηκε και το Δημόσιο που την πληρώνει.
Γεώργιος Νικολάκος
Τομεαρχης Επικοινωνίας
Μέλος Βουλευτηρίου της ΝΙΚΗΣ

