Στις 9 Νοεμβρίου, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης φρόντισε μέχρι και για τον έμπορο που έχασε το τελωνειακό του πιστοποιητικό. Στη θέση που ενέκρινε για τη λειτουργία της τελωνειακής ένωσης με την Τουρκία, προβλέπονται αντίγραφα, προθεσμίες και αναδρομική ισχύς ορισμένων ρυθμίσεων, ώστε να μη διαταραχθούν οι συναλλαγές. Για τον έμπορο της Λεμεσού που θέλει να στείλει το φορτίο του απευθείας στη Μερσίνη, υπάρχει η αιτιολογική σκέψη 10. Εκεί το Συμβούλιο υπενθυμίζει στην Άγκυρα ότι οφείλει να εφαρμόζει την τελωνειακή ένωση και έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο έμπορος μπορεί να έχει όλα τα χαρτιά του εντάξει και το πλοίο να φέρει ελληνική σημαία. Ο κατάπλους στη Λεμεσό αρκεί για να του κλείσουν οι τουρκικές αρχές το επόμενο λιμάνι.
Η απόφαση εκείνη αφορούσε την εφαρμογή της υφιστάμενης τελωνειακής ένωσης. Για να διαπραγματευτεί η Κομισιόν την αναβάθμισή της, χρειάζεται χωριστή εντολή από το Συμβούλιο. Η προοπτική αυτή ενδιαφέρει ζωηρά την Άγκυρα, για την οποία η Ευρώπη παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος. Στις 17 Νοεμβρίου, η Λευκωσία εξήγησε πώς σκοπεύει να αξιοποιήσει το τουρκικό ενδιαφέρον. Εφόσον η Τουρκία συμβάλει στην επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό από εκεί όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά το 2017, η Κυπριακή Δημοκρατία είναι διατεθειμένη να συναινέσει στο άνοιγμα της συζήτησης για την τελωνειακή ένωση. Ως επόμενο σταθμό, η κυπριακή κυβέρνηση υπέδειξε τη συνάντηση του απεσταλμένου της Κομισιόν Ραφαέλε Φίτο με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, στις 20 Νοεμβρίου.
Ανάμεσα στη δήλωση της Λευκωσίας και στο ραντεβού Φίτο–Φιντάν μεσολάβησε η συνάντηση Χριστοδουλίδη–Μητσοτάκη. Στις 18 Νοεμβρίου, στο Προεδρικό Μέγαρο της Λευκωσίας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είπε στον Νίκο Χριστοδουλίδη ότι ανέμενε την ενημέρωσή του για το Κυπριακό και προσέβλεπε στον καθορισμό ημερομηνίας για την τριμερή και κατόπιν για μια διευρυμένη πενταμερή. Στο κοινό ανακοινωθέν των δύο ηγετών καταγράφηκαν ρητά ο στόχος της επιστροφής στο Κραν Μοντανά και η ελληνική στήριξη στις προσπάθειες του Κύπριου Προέδρου. Για την τελωνειακή ένωση, το ανακοινωθέν δεν περιέχει λέξη. Η Αθήνα δεσμεύτηκε δημοσίως ως προς τον επιδιωκόμενο διπλωματικό στόχο. Παραμένει αδιευκρίνιστο μέχρι πού θα στηρίξει και το εμπορικό κίνητρο που προτείνει η Λευκωσία.
Εδώ η σειρά των αποφάσεων έχει μεγαλύτερη σημασία από τις διατυπώσεις του ανακοινωθέντος. Η Ελλάδα μπορεί να στηρίξει τις διερευνητικές επαφές και να ζητήσει να έχουν ανοίξει τα τουρκικά λιμάνια προτού δοθεί στην Κομισιόν επίσημη διαπραγματευτική εντολή. Αν ο αποκλεισμός εκκρεμεί και μετά τη χορήγηση της εντολής, ο Τούρκος διαπραγματευτής θα έχει κάθε λόγο να προσφέρει την άρση του έναντι ευρωπαϊκής παραχώρησης. Η ίδια ακριβώς πράξη, το άνοιγμα ενός λιμανιού, σήμερα συνιστά εκπλήρωση τουρκικής υποχρέωσης. Αύριο η Άγκυρα μπορεί να της βάλει τιμή.
Τον Οκτώβριο, ο ευρωβουλευτής της ΝΙΚΗΣ Νίκος Αναδιώτης έθεσε στην Κομισιόν αυτό το ζήτημα με αφορμή τις τελωνειακές διευκολύνσεις για πιστοποιημένες επιχειρήσεις. Με ποιον τρόπο εξασφαλίζεται ισότιμη μεταχείριση για τις κυπριακές επιχειρήσεις και από ποια τουρκική συμμόρφωση θα εξαρτηθεί η επόμενη διευκόλυνση; Για τον Τούρκο εξαγωγέα, ο ταχύτερος έλεγχος σημαίνει λιγότερη αναμονή και χαμηλότερο κόστος. Ο Κύπριος συνάδελφός του θα εκτιμούσε κι εκείνος την ταχύτητα του τελωνείου της Μερσίνης, αν μπορούσε πρώτα να φτάσει ώς εκεί.
Τι ακριβώς, όμως, θα μπορούσε να προσφέρει η Ευρώπη στην Τουρκία σε μια τέτοια διαπραγμάτευση; Εδώ αρχίζει η ευθύνη της Αθήνας απέναντι και στον Έλληνα παραγωγό. Η τελωνειακή ένωση καλύπτει κυρίως βιομηχανικά αγαθά. Στη γεωργία ισχύει χωριστή συμφωνία, την οποία η Κομισιόν χαρακτηρίζει ασύμμετρη. Για τα περισσότερα τουρκικά αγροτικά προϊόντα, η ΕΕ έχει ήδη καταργήσει τους δασμούς που υπολογίζονται ως ποσοστό της αξίας τους. Για ευαίσθητα προϊόντα διατηρούνται ποσοστώσεις και εποχικοί όροι. Αντίστοιχα, η Τουρκία παρέχει ευνοϊκή πρόσβαση σε ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα μέσα στα όρια συγκεκριμένων ποσοστώσεων. Υπάρχει επομένως και ελληνικό εξαγωγικό συμφέρον σε μια διαπραγμάτευση. Αρκεί η ελληνική κυβέρνηση να ξέρει ποια αγορά θέλει να κερδίσει και σε ποια αγορά κινδυνεύει να χάσει πελάτες.
Η Βουλγαρία προσφέρει ένα πραγματικό μέτρο σύγκρισης. Το 2025 κατέγραψε εισαγωγές νωπής ή διατηρημένης με απλή ψύξη ντομάτας περίπου 18.100 τόνων από την Ελλάδα και 63.600 τόνων από την Τουρκία. Για να κρίνει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης τι διακυβεύεται, χρειάζεται να κατέβει από το έτος στον μήνα. Μια ευρωπαϊκή παραχώρηση για εβδομάδες κατά τις οποίες η ελληνική παραγωγή απουσιάζει από τη βουλγαρική αγορά μπορεί να έχει μικρή επίπτωση. Η ίδια παραχώρηση την περίοδο που οι ελληνικοί συνεταιρισμοί κλείνουν τις παραγγελίες τους δίνει στον Βούλγαρο αγοραστή μεγαλύτερο περιθώριο να πιέσει την τιμή. Η απώλεια για τον Έλληνα παραγωγό μπορεί να προκύψει στη βουλγαρική αγορά, χωρίς να αυξηθούν ούτε κατά έναν τόνο οι εισαγωγές στην Ελλάδα.
Και εδώ ο ευρωπαϊκός λογαριασμός θέλει δεύτερη ανάγνωση. Μια συμφωνία που ανοίγει τουρκικούς δημόσιους διαγωνισμούς σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και διευκολύνει την πρόσβαση τουρκικών αγροτικών προϊόντων στην Ευρώπη μπορεί συνολικά να συμφέρει την Ένωση. Το συμβόλαιο, όμως, μπορεί να το κερδίσει ένας όμιλος άλλου κράτους μέλους και την παραγγελία να τη χάσει ένας συνεταιρισμός στη χώρα μας. Γι’ αυτό έχει σημασία να κατατεθεί στη Βουλή η ελληνική αποτίμηση ανά προϊόν, αγορά και περίοδο συγκομιδής, όσο η Αθήνα μπορεί ακόμη να επηρεάσει τους όρους της εντολής.
Για τα αγροτικά προϊόντα χρειάζεται μελέτη. Για το δρομολόγιο Λεμεσός–Μερσίνη, η υποχρέωση της Τουρκίας είναι ήδη καταγεγραμμένη. Θα ζητήσετε, κύριε Μητσοτάκη, να αρθεί ο αποκλεισμός των πλοίων από την Κύπρο πριν στηρίξετε στο Συμβούλιο την έναρξη επίσημης διαπραγμάτευσης; Ή θα αφήσετε την Άγκυρα να ζητήσει αντάλλαγμα για να τηρήσει μια υποχρέωση που έχει ήδη αναλάβει;
Γεώργιος Νικολάκος
Τομεαρχης Επικοινωνίας
Μέλος Βουλευτηρίου της ΝΙΚΗΣ

