Η ένταξη της ευρύτερης περιοχής του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO αποτελεί αναμφίβολα μια ιστορική στιγμή και μια σημαντική εθνική επιτυχία για την Ελλάδα.
Πρόκειται για μια διεθνή αναγνώριση της μοναδικότητας ενός τόπου που συνδυάζει τη φυσική ομορφιά, την ιστορία, τη μυθολογία και την πνευματική παράδοση του Ελληνισμού.
Ο Όλυμπος, όμως, δεν είναι μόνο το βουνό των δώδεκα θεών της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Είναι, αδιαμφισβήτητα, και ο τόπος που αγιάστηκε από την ασκητική παρουσία του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, ο οποίος σφράγισε με το πνευματικό του αποτύπωμα την περιοχή και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της ιδιαίτερης ταυτότητάς της.
Η επιτυχία αυτή ανήκει δικαιωματικά στους επιστήμονες και στους φορείς που εργάστηκαν επί σειρά ετών για την επίτευξη αυτού του στόχου. Είναι μια στιγμή συλλογικής υπερηφάνειας, η οποία, όμως, πέρα από τους δικαιολογημένους πανηγυρισμούς, δεν μπορεί και δεν πρέπει να εκληφθεί ως το τέλος της προσπάθειας.
Αντίθετα, η ένταξη σε έναν τόσο σημαντικό διεθνή κατάλογο αποτελεί την αφετηρία μιας νέας, πολύ πιο απαιτητικής πορείας, η οποία γεννά σημαντικές ευθύνες:
- για την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος,
- για την πρόληψη και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών,
- για την ουσιαστική διαχείριση αυτού του απαράμιλλου μνημείου,
- για τη διατήρηση της αυθεντικότητας και του χαρακτήρα του απέναντι στις πιέσεις της υπερεκμετάλλευσης.
Η διεθνής διάκριση δεν αρκεί
Η ελληνική εμπειρία, δυστυχώς, δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Αντιθέτως, δίνει τροφή για έντονο προβληματισμό.
Η χώρα μας διαθέτει ήδη πολλά και σημαντικά μνημεία ενταγμένα στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, χωρίς, όμως, η διάκριση αυτή να συνοδεύεται πάντοτε από την αντίστοιχη βελτίωση στη διαχείριση και την προστασία τους.
Η Παλιά Πόλη της Κέρκυρας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις από την υπερτουριστική ανάπτυξη, ενώ η Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου δοκιμάζεται εδώ και χρόνια από προβλήματα συντήρησης και λειτουργικής διαχείρισης.
Αντίστοιχα, στους Αρχαιολογικούς Χώρους των Μυκηνών και της Τίρυνθας, η διεθνής αναγνώριση δεν στάθηκε από μόνη της αρκετή για την αντιμετώπιση των διαχρονικών ελλείψεων σε υποδομές και προσωπικό, αλλά και για τη συνολική ανάδειξή τους.
Τα παραδείγματα αυτά δεν παρατίθενται με διάθεση πολιτικής μεμψιμοιρίας, αλλά ως υπενθύμιση ότι ακόμη και μια τόσο σημαντική διάκριση δεν αρκεί από μόνη της για να φέρει αποτελέσματα, όταν δεν συνοδεύεται από την ανάλογη πολιτική βούληση, επαρκείς πόρους και τη διαρκή δημόσια φροντίδα που απαιτείται.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι εμπορικό προϊόν
Οι ανησυχίες αυτές εντείνονται μετά την πρόσφατη ψήφιση του νομοσχεδίου για τη σύσταση ανώνυμης εταιρείας διαχείρισης αρχαιολογικών χώρων και μουσείων.
Πρόκειται για μια επιλογή που προκαλεί εύλογο προβληματισμό, καθώς μεταβάλλει τη φιλοσοφία διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς, εισάγοντας ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια σε έναν τομέα που οφείλει να υπηρετεί πρωτίστως το δημόσιο συμφέρον.
Η πολιτιστική και φυσική κληρονομιά της Ελλάδας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως προϊόν εμπορικής εκμετάλλευσης.
Ο Όλυμπος χρειάζεται ολοκληρωμένο σχέδιο προστασίας
Ο Όλυμπος αξίζει κάτι πολύ περισσότερο από μια πανηγυρική ανακοίνωση ή μια επικοινωνιακή επιτυχία.
Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης και προστασίας, το οποίο θα βασίζεται:
- στην επιστημονική τεκμηρίωση,
- στην επαρκή και σταθερή χρηματοδότηση,
- στη στελέχωση των αρμόδιων υπηρεσιών,
- στην πρόληψη φυσικών καταστροφών,
- στην ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.
Μόνο τότε η διεθνής αυτή διάκριση θα αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο, διασφαλίζοντας ότι αυτό το κορυφαίο μνημείο της φύσης, της ιστορίας και της ορθόδοξης πνευματικής παράδοσης θα παραδοθεί αναλλοίωτο στις επόμενες γενιές.
Η ένταξη του Ολύμπου στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO είναι μια εθνική κατάκτηση που, δικαιολογημένα, μας γεμίζει υπερηφάνεια.
Το πραγματικό στοίχημα, όμως, αρχίζει τώρα.
Οφείλουμε να αποδείξουμε ότι μπορούμε να προστατεύσουμε έμπρακτα αυτό που ολόκληρη η ανθρωπότητα αναγνώρισε ως πολύτιμη παγκόσμια κληρονομιά και να μην επιτρέψουμε να μείνει αυτή η σπουδαία διάκριση ένα ακόμη τιμητικό, αλλά τελικά «κενό», γράμμα.
Κομνηνός Δελβερούδης
Βουλευτής ΝΙΚΗΣ Πιερίας