Στις 31 Ιανουαρίου 1996, η Ελλάδα βίωσε μια από τις πιο κρίσιμες και τραυματικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της. Η κρίση των Ιμίων, που στοίχισε τη ζωή σε τρεις ηρωικούς αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού, τον Χριστόδουλο Καραθανάση, τον Παναγιώτη Βλαχάκο και τον Έκτορα Γιαλοψό, αποτελεί σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη στρατιωτική και διπλωματική πτυχή του εθνικού ζητήματος, αλλά και για τις βαθιές πολιτικές ευθύνες που τη συνόδευσαν.
Η ένταση δεν προέκυψε τυχαία. Η Τουρκία, μεθοδικά και διαχρονικά, αναζητούσε προσχήματα για να θέσει ζητήματα αμφισβήτησης στο Αιγαίο. Η ελληνική κυβέρνηση, αντί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, ολιγώρησε. Αντί για αποφασιστικότητα και στρατηγική ενότητα, επικράτησαν η σύγχυση, η αμηχανία και η πολιτική αυτοσυντήρηση.
Η πιο χαρακτηριστική απόδειξη της ανευθυνότητας της πολιτικής ηγεσίας ήταν η στάση του τότε Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη. Εν μέσω μιας εθνικής κρίσης, ο Σημίτης αρνήθηκε να μεταβεί στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ), απόφαση που του στέρησε τη δυνατότητα άμεσης ενημέρωσης και συντονισμού με την στρατιωτική ηγεσία. Η επιλογή του να παραμείνει μακριά από το κέντρο λήψης κρίσιμων αποφάσεων φανερώνει όχι απλώς πολιτική απειρία, αλλά και επικίνδυνη αδιαφορία απέναντι στη σοβαρότητα της κατάστασης.
Ακόμα πιο ανησυχητικό υπήρξε το γεγονός ότι ο Πρωθυπουργός αρνήθηκε να δεχθεί τον τότε Διοικητή της ΕΥΠ, Ναύαρχο Λεωνίδα Βασιλικόπουλο, σε μια χρονική στιγμή που η υπηρεσία είχε συγκεντρώσει κρίσιμες πληροφορίες για τις κινήσεις των τουρκικών δυνάμεων. Η απόρριψη αυτής της συνάντησης, σε συνδυασμό με τη μη αξιοποίηση της υπηρεσίας πληροφοριών, οδήγησε σε εθνικό στρατηγικό σκοτάδι. Ουσιαστικά, η κυβέρνηση Σημίτη επέλεξε να πορευθεί «τυφλή» σε μια νύχτα που όφειλε να είναι απόλυτα διαυγής.
Επιπλέον, η διαχείριση της κρίσης χαρακτηρίστηκε από επικοινωνιακή σύγχυση. Ο τότε Υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Πάγκαλος μετέφερε πολιτικές θέσεις και στρατηγικές αποφάσεις μέσω τηλεοπτικών συνεντεύξεων, υπονομεύοντας την εθνική ενότητα και εκπέμποντας εικόνα εσωτερικής αποσύνθεσης και αδυναμίας. Η Τουρκία, από την πλευρά της, εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο τη διπλωματική ασυνεννοησία της Αθήνας για να προωθήσει το αφήγημά της περί «γκρίζων ζωνών», που από τότε παραμένει ενεργό στοιχείο της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής.
Ίσως η πιο οδυνηρή πτυχή εκείνης της νύχτας δεν ήταν μόνο η πολιτική ανεπάρκεια, αλλά και η προδοσία της ενότητας του ελληνικού λαού. Σε μια στιγμή που ο λαός ήταν ενωμένος, έτοιμος να στηρίξει τις Ένοπλες Δυνάμεις και να υπερασπιστεί την εθνική κυριαρχία, η πολιτική ηγεσία απέτυχε να ανταποκριθεί. Δεν υπήρξε συντονισμός, δεν υπήρξε αποφασιστικότητα. Η κρίση εξελίχθηκε με την Ελλάδα να δείχνει αδύναμη να ελέγξει τις εξελίξεις στο ίδιο της το έδαφος.
Τριάντα χρόνια μετά, η κρίση των Ιμίων δεν έχει κλείσει. Όχι μόνο γιατί η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει αμφισβητήσεις σε κυριαρχικά μας δικαιώματα, αλλά και γιατί στην ελληνική πολιτική σκηνή δεν έχει γίνει ακόμη μια καθαρή λογοδοσία για όσα διαδραματίστηκαν τότε. Οι ευθύνες παραμένουν ιστορικά και ηθικά ανοιχτές. Οι νεκροί των Ιμίων δεν ήταν απώλειες σε μια σύγκρουση: ήταν θύματα μιας κραυγαλέας πολιτικής δειλίας και ανοργανωσιάς.
Η μνήμη των Ιμίων δεν μπορεί να είναι μόνο επετειακή. Πρέπει να είναι ζωντανή και ενεργή, να καθοδηγεί την εθνική στρατηγική και την πολιτική ηγεσία σε αποφάσεις που να ανταποκρίνονται στο ύψος των περιστάσεων. Το αίμα των τριών αξιωματικών δεν χύθηκε για να καλυφθούν ευθύνες ή να ξεχαστούν λάθη. Χύθηκε για να θυμόμαστε ότι η εθνική κυριαρχία δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Ότι η ενότητα του λαού πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχη ενότητα και σοβαρότητα στην ηγεσία. Ότι η ασφάλεια της πατρίδας είναι αδιαπραγμάτευτο χρέος, όχι πολιτικό παιχνίδι.
Η ενδυνάμωση της εθνικής μας άμυνας, μέσω της αναγέννησης της εθνικής αμυντικής βιομηχανίας και των αμυντικών συμφωνιών για συνεργασία με άλλες χώρες, πρέπει να αποτελεί εθνικό στόχο, μακριά από πολιτικές και κομματικές αντιπαλότητες.
Σήμερα, 30 χρόνια μετά, το μήνυμα είναι ένα: Τιμή στους ήρωες των Ιμίων. Δικαίωση με αλήθεια. Ποτέ ξανά τα ίδια λάθη. Η μνήμη τους αποτελεί ιερή παρακαταθήκη και χρέος για μια Ελλάδα κυρίαρχη, αξιοπρεπή και εθνικά περήφανη.
Ανδρέας Βορύλλας
Βουλευτής Β2 Δυτικού Τομέα Αθηνών με τη ΝΙΚΗ