Η Ευρώπη επαναφέρει με έμφαση το ζήτημα της αυτοπροστασίας των πολιτών και της εθνικής ετοιμότητας απέναντι σε μεγάλες κρίσεις. Η κατεύθυνση των 72 ωρών αποτελεί πλέον βασικό σημείο αναφοράς, ενώ περισσότερες από 30 ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναπτύξει οδηγίες που, σε ορισμένες περιπτώσεις, προβλέπουν δυνατότητα αυτονομίας των νοικοκυριών για έως και δέκα ημέρες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στέλνει, για ακόμη μία φορά, ένα σαφές μήνυμα προς τους πολίτες των κρατών-μελών: η προετοιμασία για μια μεγάλη κρίση δεν είναι υπερβολή, αλλά στοιχείο σύγχρονης πολιτικής προστασίας.
Στις 26 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη Στρατηγική της Ένωσης για την Ετοιμότητα (Preparedness Union Strategy), θέτοντας ως βασικό στόχο την ικανότητα των πολιτών να καλύπτουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους για τουλάχιστον 72 ώρες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Στις 3 Νοεμβρίου 2026 ακολούθησαν νέες, αναλυτικότερες κατευθυντήριες οδηγίες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ετοιμότητας απέναντι σε ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων απειλών, από μπλακάουτ, κυβερνοεπιθέσεις και υβριδικές κρίσεις έως φυσικές καταστροφές και σοβαρές διαταραχές κρίσιμων υποδομών.
Η στρατηγική αυτή δεν αφορά απλώς τη δημιουργία ενός σακιδίου έκτακτης ανάγκης. Αποτελεί αναγνώριση ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένων, σύνθετων και αλληλοσυνδεόμενων κινδύνων.
Γιατί η Ευρώπη αλλάζει στρατηγική;
Οι σύγχρονες απειλές δεν περιορίζονται πλέον στις φυσικές καταστροφές. Τα κράτη καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα σύνθετο περιβάλλον κινδύνων, στο οποίο διαφορετικές κρίσεις μπορούν να εκδηλωθούν ταυτόχρονα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- Κυβερνοεπιθέσεις, με στόχο ηλεκτρικά δίκτυα, τηλεπικοινωνίες, τραπεζικά συστήματα, νοσοκομεία και κρατικές υποδομές.
- Υβριδικές απειλές, όπως σαμποτάζ, παραπληροφόρηση, αποσταθεροποιητικές ενέργειες και παρεμβάσεις σε κρίσιμες υποδομές.
- Γεωπολιτική αστάθεια, με τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και τον κίνδυνο περαιτέρω επέκτασης περιφερειακών συγκρούσεων.
- Ενεργειακή ανασφάλεια, με πιθανές διακοπές ηλεκτροδότησης, προβλήματα εφοδιασμού και εξάρτηση από κρίσιμες ενεργειακές αλυσίδες.
- Ακραία φυσικά φαινόμενα, όπως πυρκαγιές, πλημμύρες, σεισμοί και παρατεταμένες περίοδοι ακραίων θερμοκρασιών.
Μια μεγάλης έκτασης κρίση μπορεί να διακόψει ταυτόχρονα την ηλεκτροδότηση, την υδροδότηση, τις μεταφορές, τις ηλεκτρονικές πληρωμές, τις τηλεπικοινωνίες και την πρόσβαση στην αγορά τροφίμων.
Το τελευταίο διάστημα, ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη βρεθεί αντιμέτωπες με περιστατικά που εξετάζονται στο πλαίσιο υβριδικών απειλών: επιθέσεις ή δολιοφθορές σε υποδομές, περιστατικά με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, παρεμβολές σε συστήματα GPS, απειλές για βόμβες και κυβερνοεπιθέσεις.
Τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες;
Η προετοιμασία των πολιτών έχει ήδη μετατραπεί σε οργανωμένη πολιτική σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη.
Ενδεικτικά:
- Γερμανία: κατευθυντήριες οδηγίες για αποθέματα τροφίμων και βασικών αγαθών διάρκειας έως δέκα ημερών.
- Σουηδία: οδηγίες για αυτονομία του νοικοκυριού για τουλάχιστον μία εβδομάδα, ακόμη και σε περίπτωση πολέμου.
- Εσθονία: προετοιμασία των νοικοκυριών για περίοδο περίπου επτά ημερών.
- Αυστρία: οδηγίες πολιτικής αυτοπροστασίας με πρόβλεψη αποθεμάτων μεγαλύτερης διάρκειας.
- Φινλανδία: οδηγίες για επάρκεια νερού, τροφίμων και απαραίτητων ειδών για τουλάχιστον 72 ώρες.
Η βασική αρχή είναι κοινή: κάθε κοινωνία πρέπει να μπορεί να αντέξει τις πρώτες κρίσιμες ημέρες μιας μεγάλης έκτακτης ανάγκης.
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή πολιτική ετοιμότητας δεν περιορίζεται σε ένα ενιαίο χρονικό όριο. Κάθε χώρα προσαρμόζει τον σχεδιασμό της ανάλογα με τη γεωγραφική της θέση, τις υποδομές, τους κινδύνους και τις εθνικές της ανάγκες.
Οι υβριδικές απειλές είναι ήδη παρούσες
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη σοβαρά περιστατικά σε ενεργειακές, τηλεπικοινωνιακές και μεταφορικές υποδομές.
Μεταξύ αυτών:
- Nord Stream, Σεπτέμβριος 2022: εκρήξεις στους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream 1 και 2 στη Βαλτική.
- Βαλτική Θάλασσα, Οκτώβριος 2023: ζημιές στον αγωγό Balticconnector και σε τηλεπικοινωνιακά καλώδια.
- Νοέμβριος 2024: ζημιές σε δύο υποθαλάσσια καλώδια τηλεπικοινωνιών στη Βαλτική.
- Δεκέμβριος 2024: ζημιά στο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο Estlink 2, που συνδέει τη Φινλανδία με την Εσθονία.
- Ιανουάριος 2025: ζημιά σε υποθαλάσσιο καλώδιο οπτικών ινών μεταξύ Λετονίας και Σουηδίας.
Παράλληλα, έχουν καταγραφεί περιστατικά εμπρησμών και σαμποτάζ σε μεταφορές και στρατηγικές εγκαταστάσεις, καθώς και επανειλημμένες εμφανίσεις drones κοντά σε αεροδρόμια, στρατιωτικές βάσεις και ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Το σύγχρονο περιβάλλον ασφαλείας καθιστά σαφές ότι η προετοιμασία της κοινωνίας δεν αφορά μόνο ένα ενδεχόμενο πολέμου. Αφορά την ικανότητα μιας χώρας να συνεχίσει να λειτουργεί όταν οι βασικές της υποδομές αντιμετωπίζουν σοβαρή διαταραχή.
Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα;
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη γεωπολιτική περιοχή και παράλληλα αντιμετωπίζει σημαντικούς φυσικούς κινδύνους. Πυρκαγιές, πλημμύρες και σεισμοί δοκιμάζουν συχνά τις δυνατότητες του κρατικού μηχανισμού, ενώ το διεθνές περιβάλλον δημιουργεί πρόσθετες απαιτήσεις ασφαλείας.
Η Θεματική Ομάδα Πολιτικής Προστασίας της ΝΙΚΗΣ θεωρεί ότι η χώρα πρέπει να προχωρήσει άμεσα σε θεσμική οργάνωση και συστηματική ενημέρωση των πολιτών.
Η ΝΙΚΗ έχει ήδη εντάξει στις θέσεις της για την Πολιτική Προστασία την ανάγκη πολυήμερης οικογενειακής ετοιμότητας. Με βάση τις νέες ευρωπαϊκές εξελίξεις, προτείνουμε να εξεταστεί η σταδιακή δυνατότητα αυτονομίας των ελληνικών νοικοκυριών για διάστημα έως και δέκα ημερών, παράλληλα με τη δημιουργία ενός βασικού σακιδίου άμεσης ανάγκης.
Προτείνουμε, επομένως, την υιοθέτηση ενός οργανωμένου σχεδίου εθνικής και οικογενειακής ετοιμότητας.
Το σχέδιο πρέπει να περιλαμβάνει:
1. Τρόφιμα και πόσιμο νερό
- Αποθέματα πόσιμου νερού.
- Τρόφιμα μακράς διάρκειας.
- Κονσέρβες, όσπρια, δημητριακά και ξηρά τρόφιμα.
- Ειδική μέριμνα για βρέφη, ηλικιωμένους και άτομα με ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες.
2. Υγειονομικό υλικό
- Φαρμακείο πρώτων βοηθειών.
- Απαραίτητα προσωπικά φάρμακα.
- Υγειονομικό και αντισηπτικό υλικό.
- Είδη ατομικής υγιεινής.
3. Ενεργειακή αυτονομία
- Φακοί και εφεδρικές μπαταρίες.
- Ραδιόφωνο με μπαταρίες.
- Power banks και εναλλακτικά μέσα φόρτισης.
- Ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις φωτισμού και θέρμανσης.
4. Επικοινωνία και πληροφόρηση
- Πρόβλεψη για πιθανή διακοπή διαδικτύου και τηλεπικοινωνιών.
- Αποθήκευση σημαντικών τηλεφώνων και βασικών εγγράφων.
- Ενημέρωση από επίσημα κρατικά μέσα και υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
- Βασική ενημέρωση για την αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων και ψηφιακής παραπληροφόρησης.
- Ενημερωτικές ημερίδες και εκπαίδευση των πολιτών, όπως ήδη συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
5. Οικογενειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης
- Προκαθορισμένο σημείο συνάντησης των μελών της οικογένειας.
- Σχέδιο επικοινωνίας σε περίπτωση διακοπής των δικτύων.
- Ειδική πρόβλεψη για παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία.
- Ετοιμότητα για ενδεχόμενη εκκένωση της κατοικίας.
Η πρόληψη πρέπει να προηγείται της καταστροφής
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει κάθε χρόνο μεγάλες φυσικές καταστροφές. Οι πρόσφατες εμπειρίες έχουν αναδείξει σοβαρές αδυναμίες στον σχεδιασμό και στον συντονισμό της Πολιτικής Προστασίας.
Η ΝΙΚΗ έχει βρεθεί με μέλη της κοντά σε πληγείσες περιοχές και έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι δεν αρκεί η κινητοποίηση μετά την καταστροφή.
Χρειάζονται πρόληψη, εκπαίδευση, σχεδιασμός και οργανωμένη συμμετοχή των πολιτών.
Η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει:
- Εθνικό σχέδιο αποθεμάτων κρίσιμων αγαθών.
- Στρατηγικά αποθέματα τροφίμων, νερού, φαρμάκων και καυσίμων.
- Ενίσχυση της Πολιτικής Προστασίας σε ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμό.
- Εκπαίδευση μαθητών και πολιτών στην αυτοπροστασία και την αυτονομία.
- Σχέδια αντιμετώπισης κυβερνοεπιθέσεων και υβριδικών απειλών.
- Τοπικά σχέδια ετοιμότητας σε κάθε δήμο και περιφέρεια, με ετήσιες ασκήσεις και συστηματική ενημέρωση των πολιτών.
Η πρόταση της ΝΙΚΗΣ
Η Θεματική Ομάδα Πολιτικής Προστασίας της ΝΙΚΗΣ καλεί την Πολιτεία να αντιμετωπίσει την ετοιμότητα του πληθυσμού ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας και κοινωνικής ευθύνης, με τεκμηριωμένη ενημέρωση και εθελοντική συμμετοχή των πολιτών.
Προτείνουμε:
1. Την έκδοση επικαιροποιημένου Εθνικού Οδηγού Οικογενειακής Ετοιμότητας.
2. Τη θέσπιση εθνικού στόχου προετοιμασίας των νοικοκυριών για δυνατότητα αυτονομίας έως και δέκα ημερών.
3. Την ενημέρωση κάθε πολίτη για τη δημιουργία ατομικού και οικογενειακού κιτ έκτακτης ανάγκης.
4. Την ανάπτυξη δημοτικών αποθεμάτων πρώτης ανάγκης και σχεδίων υποστήριξης των ευάλωτων πολιτών.
5. Την καθιέρωση τακτικών ασκήσεων ετοιμότητας και Πολιτικής Προστασίας.
6. Τη διασφάλιση της επάρκειας βασικών αγαθών και της συνέχειας λειτουργίας των κρίσιμων εθνικών υποδομών.
Η πρόληψη είναι ευθύνη. Η ετοιμότητα είναι δύναμη. Δεν προετοιμαζόμαστε επειδή θεωρούμε δεδομένο ένα σενάριο πολέμου ούτε επειδή θέλουμε να καλλιεργήσουμε τον φόβο.
Προετοιμαζόμαστε επειδή έχουμε υποχρέωση να προστατεύσουμε την ανθρώπινη ζωή, τις οικογένειές μας και την πατρίδα μας.
Η εθνική ασφάλεια δεν εξαντλείται στην άμυνα των συνόρων. Περιλαμβάνει την επάρκεια τροφίμων, την πρόσβαση σε πόσιμο νερό, την ενεργειακή ασφάλεια, την προστασία των κρίσιμων υποδομών και την ανθεκτικότητα της κοινωνίας μας.
Απαιτεί ενημέρωση και όχι συσκότιση. Ψυχραιμία και όχι πανικό. Πρόληψη και όχι αυτοσχεδιασμό όταν η κρίση έχει ήδη ξεσπάσει.
Μια Ελλάδα που προετοιμάζεται είναι μια Ελλάδα που δεν αιφνιδιάζεται. Η Πολιτική Προστασία είναι εθνική υπόθεση, αλλά και υπόθεση όλων μας, με ηρεμία, σύνεση, γνώση και χωρίς φοβίες ή πανικό.
Θεματική Ομάδα Πολιτικής Προστασίας
Δημοκρατικού Πατριωτικού Λαϊκού Κινήματος ΝΙΚΗ
Επικεφαλής Θεματικής Ομάδας:
Ηλίας Τσιμπιδάρος